120 lat Muzeum w Gliwicach – więcej o prezentowanych na wystawie zabytkach

Muzeum w Gliwicach

Jubileuszowa wystawa 120 lat Muzeum w Gliwicach zabierze nas w podróż przez trwającą już ponad wiek działalność Muzeum – od jego powstania w 1905 roku aż do dziś.

To wyjątkowa okazja, by przyjrzeć się tym razem nie tyle historii regionu, ile przede wszystkim samej instytucji, która od ponad wieku dokumentuje, bada i chroni dziedzictwo Górnego Śląska. To opowieść o ludziach, przedmiotach, ideach i pamięci, która tworzy naszą tożsamość.

Zaprezentujemy Państwu fragment imponującej historii muzealnictwa, kultywowania pamięci pomimo trudności i ograniczeń panujących systemów, zawodowy profesjonalizm łączący tych, którzy przez dekady pracowali w gliwickim, górnośląskim muzeum. Gorąco zapraszamy – mówi dyrektor Muzeum, pan Leszek Jodliński.

Geneza gliwickiego muzeum sięga 1903 r., kiedy to na zebraniu miejscowego Kriegervereine (Związku Weteranów Wojennych), zwołanym w trzydziestą rocznicę powołania tego związku w 1873 r., postanowiono o konieczności utworzenia muzeum wojskowego gromadzącego pamiątki po pruskich weteranach wojennych. Na czele tego związku w Gliwicach i powiecie stał sędzia miejscowego Sądu Okręgowego Artur Schiller (1858–1945). Już od następnego roku na ręce organizatorów zaczęły napływać pierwsze eksponaty do tworzącego się muzeum. Gdy jednak Schiller udał się do ówczesnego burmistrza Gliwic, Hermanna Mentzla, pełniącego tę funkcję w latach 1899–1912, w celu uzyskania jego zgody na lokalizację planowego muzeum w mieście, ten powiedział mu, że raczej widziałby w Gliwicach nie tyle muzeum wojskowe, ile ogólne, gromadzące wszelkie zabytki z Okręgu Przemysłowego na Górnym Śląsku. Skierował go też do pyskowickiego proboszcza i historyka dr. Johannesa Chrząszcza (1857–1928), który już wcześniej postulował utworzenie takiego właśnie muzeum. Schiller spotkał się z Chrząszczem, który obiecał pomoc przy tworzeniu muzeum, ale sam odmówił zajmowania się jego organizacją z powodu braku czasu. Z tego powodu głównym organizatorem Górnośląskiego Muzeum w Gliwicach został Artur Schiller – opowiada pan Damian Recław, kurator ekspozycji, kierownik Działu Historii Muzeum w Gliwicach.

Na wystawie zobaczymy m.in. dawne księgi inwentarzowe i pierwsze katalogi muzealne, unikatowe dokumenty i korespondencję, archiwalne fotografie z wystaw i wydarzeń sprzed lat, a także zabytki ze wszystkich działów Muzeum. Każda z kolekcji opowie własną część naszej trwającej już ponad 100 lat historii.

A wśród zabytków, które znajdą się na wystawie, nasze subiektywne top seven to:

1) fascynujący porcelanowy niemowlak z miśnieńskiej porcelany;

2) panorama Gliwic Jerzego Dudy-Gracza;

3) żywotek, czyli gorset z tradycyjnego stroju cieszyńskiego, pochodzący z początku XX wieku, w którym zaszyty został – co wyszło na jaw podczas prac konserwatorskich – fragment mapy (też zostanie zaprezentowany na wystawie);

4) dokumentacja z okresu budowy gliwickiej Radiostacji (1934 r.);

5) zaproszenie na bankiet z okazji 25 lat pracy rabina Munza z 1909 r.;

6) pierwszy katalog zabytków Oberschlesischen Museum in Gleiwitz, wydany 22 marca 1915 r., w którym zabytki przyporządkowane są do poszczególnych miejscowości pruskiego Górnego Śląska;

7) pierwsze księgi inwentarzowe, które powstały w 1904, czyli zanim jeszcze powołano Górnośląskie Muzeum w Gleiwitz, co stało się w 1905 r. Jednak już rok wcześniej Artur Schiller, jako przewodniczący Związku Weteranów Wojennych, odnotowywał pierwsze zabytki – pamiątki z wojny francusko-pruskiej – które mu przekazywano…

I na tym lista intrygujących zabytków, które będzie można zobaczyć na wystawie, wcale się nie kończy. W ramach ekspozycji zaprezentujemy bowiem unikatowy komplet XIX-wiecznych lasek sołtysów, pochodzących z gmin Dziemerz i Rzuchów w powiecie rybnickim oraz z gminy Radoszowy w powiecie bytomskim. Laski te to niezwykły przykład insygniów samorządowych.

Warto też dodać, że na wystawę poprowadzą nas liczące sobie już ponad wiek zdjęcia dawnych wnętrz Muzeum, które powiększyliśmy do znacznych, a w niektórych przypadkach do nadnaturalnych rozmiarów. Co więcej, niebawem zaproponujemy Państwu grę edukacyjną, która wiązać się będzie z poszukiwaniem wyjątkowych i związanych z historią gliwickiego Muzeum obiektów w obrębie naszych wystaw stałych.

Świętujmy razem 120 lat odkrywania przeszłości. Wystawa dostępna jest do 21 listopada 2025 r.