Galeria Sztuki Europejskiej

Muzeum Narodowe w Krakowie

Galeria Sztuki Europejskiej w Gmachu Głównym prezentuje wybrane – najciekawsze i najlepsze – przykłady malarstwa i rzeźby europejskiej w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie. Na wystawie znajduje się ponad sto dwadzieścia dzieł, powstałych w okresie od XIII do XX wieku. Są wśród nich prace autorstwa tak wybitnych rzeźbiarzy jak Antoni Canova i Gustaw Vigeland, a także obrazy artystów na trwałe wpisanych do kanonu historii sztuki: Pawła Veneziana, Wawrzyńca Lotta, Lawinii Fontany, Piotra Brueghela mł., Łukasza Cranacha mł., Łukasza Giordana, Mateusza Pretiego, Elżbiety Vigée Le Brun i Maurycego de Vlamincka.

Znaczenie darów dla kolekcji

Jak pisze pani dr Katarzyna Płonka-Bałus, autorka scenariusza wystawy, Dzieje Muzeum Narodowego w Krakowie (MNK) rozpoczęły się od daru. 5 października 1879 roku Henryk Siemiradzki przekazał na rzecz przyszłej instytucji swój ogromny, powszechnie uznany za arcydzieło obraz „Pochodnie Nerona”, który wpisano do inwentarza pod numerem 1 i umieszczono w odrestaurowanych, otwartych dwa dni wcześniej Sukiennicach. Zdarzenie to zainicjowało długotrwały proces kształtowania się kolekcji muzealnej, w którym istotną rolę odegrały nie tylko zakupy, ale – zwłaszcza – zapisy darczyńców, będące główną drogą powiększania zbiorów. Pomimo iż Muzeum nastawione było głównie na gromadzenie polskiej spuścizny artystycznej „na pożytek całego narodu”, niemal od samego początku napływały doń dary od rodzimych kolekcjonerów sztuki europejskiej […]. Kolekcja ta stanowi ważny element historii Muzeum Narodowego w Krakowie, który chcemy na nowo zaprezentować publiczności.

Sztuka europejska prezentowana była od 2013 roku do 2020 roku w utworzonym specjalnie w tym celu Ośrodku Kultury Europejskiej „Europeum” przy placu Sikorskiego w Krakowie. Po zmianach lokalizacyjnych i latach nieobecności Galeria Sztuki Europejskiej w nowej odsłonie trafiła 3 listopada 2025 roku do Gmachu Głównego. Galeria w nowej aranżacji jest unikalnym projektem wystawienniczym, który docenia zarówno poszczególne dzieła sztuki, jak i postaci kolekcjonerów, którzy przekazali je naszemu Muzeum […]. To zapis starań polskich kolekcjonerów i muzealników o to, aby w instytucji o narodowym charakterze, skoncentrowanej na historii sztuki polskiej, znalazły się także prace podkreślające jej zakorzenienie w tradycji europejskiej. Nowa Galeria Sztuki Europejskiej, umiejscowiona w sercu Muzeum Narodowego w Krakowie, podkreśla znaczenie tego przesłania, a tym samym pozwala w pełni docenić rangę i unikalny charakter naszych zbiorów – pisze dyrektor MNK, pan prof. dr hab. Andrzej Szczerski.

Od sztuki nowoczesnej po średniowiecze i renesans

Po opuszczeniu modernistycznego hallu Gmachu Głównego i wejściu do Galerii zwiedzający zostają zaproszeni do wędrówki w czasie. Oglądanie wystawy rozpoczyna się w przestrzeni poświęconej darczyńcom Muzeum, stwarzającej okazję do prezentacji portretów ludzi, których ofiarności zawdzięczamy kolekcję sztuki europejskiej. Ich bliski kontekst stanowią nieliczne, lecz interesujące przykłady współczesnej im sztuki XIX i XX wieku. Portrety autorstwa młodopolskich artystów ukazują kolejno Erazma Barącza, Edwarda Goldsteina, hr. Stanisława Ursyn-Rusieckiego, Feliksa Jasieńskiego, Wiktora Osławskiego i Mieczysława Gąseckiego. Kolejna sala poświęcona jest sztuce XVIII i początku XIX wieku, a następna – głównie malarstwu XVII stulecia; to tu znalazły się najlepsze obrazy w kolekcji. To największa część Galerii, pokazująca różnorodność sztuki czasów reformacji, kontrreformacji i licznych wojen. Twórczość tego okresu łączy barokową ekspresję z realistycznymi portretami niderlandzkiego mieszczaństwa. Waha się między naśladowaniem antyku a naturalistycznym ukazywaniem codzienności, między idealizacją a wiernym, czasem nawet celowo „brzydkim” przedstawieniem rzeczywistości. W ostatnim pomieszczeniu prezentujemy dzieła rzeźby i malarstwa z epoki średniowiecza i renesansu. Centrum ekspozycji stanowi cenna Adoracja Dzieciątka ze świętymi Wawrzyńca Lotta, a jej wizualnym zamknięciem są średniowieczne rzeźby, między innymi trzy Madonny z Dzieciątkiem – jedne z najcenniejszych i najbardziej spektakularnych dzieł sztuki romańskiej. Powrót tą samą drogą porządkuje prezentowane dzieła zgodnie z przyjętą chronologią epok i stylów.

Autorzy scenariusza Galerii Sztuki Europejskiej – dr Katarzyna Płonka-Bałus, dr Adam Spodaryk i Miłosz Kargol – zadbali o to, by zwiedzający mogli cieszyć oczy pięknem klasycznej sztuki i przypomnieć sobie postaci, bez których nasze dziedzictwo byłoby znacznie uboższe.

Tekst powstał na podstawie materiałów źródłowych autorstwa kuratorów wystawy.