JKM król Norwegii Harald V (1937–2026)

Requiescat in pace

Jego Królewska Mość król Norwegii Harald V zmarł w Oslo 28 sierpnia 2026 r. Odszedł o godz. 6.35. Miał 89 lat. Przebywał w Szpitalu Uniwersyteckim od 17 sierpnia, cierpiąc na niedokrwistość hemolityczną i zakażenie krwi. Jego syn i następca tronu pełnił w tym czasie funkcję regenta.

Był królem przez 35 lat, a od 9 września 2024 r. – najstarszym władcą w trwających ponad 1150 lat dziejach norweskiej monarchii, żyjąc dłużej niż jego ojciec Olaf V, który zmarł w wieku 87 lat i 199 dni.

Harald V urodził się w Skaugum 21 lutego 1937 r. jako trzecie dziecko, a jedyny syn ówczesnego następcy tronu Olafa (urodzonego w Sandringham 2 lipca 1903 r. jako duński xiążę Alexander Edward Christian Fryderyk) i jego żony, xiężnej Marty Zofii Luizy Dagmary Thyry ze Szwecji (urodzonej w Sztokholmie 28 marca 1901 r., zmarłej w Oslo 5 kwietnia 1954 r.).

W 1905 r. unia Norwegii i Szwecji, trwająca od 1814 r., została rozwiązana. 18 listopada tego samego roku wstąpił na tron dziadek króla Haralda, duński xiążę Christian Fryderyk Karol Jerzy Waldemar Axel (urodzony w Charlottenlund 3 sierpnia 1872 r.). Jego intronizację poprzedził plebiscyt, w którym większość głosów za monarchią wyniosła prawie cztery do jednego. Władca przyjął imię Haakon VII.

Młody Harald spędził pierwsze lata życia w Waszyngtonie, gdzie jego rodzice schronili się podczas II wojny światowej. Rodzina wróciła do Norwegii w 1945 r., wcześniej biorąc udział w inauguracji czwartej kadencji prezydenta Franklina Delano Roosevelta. Xiążę studiował na Uniwersytecie w Oslo, w Norweskiej Akademii Wojskowej oraz w Kolegium Balliol w Oxfordzie. Jako zapalony sportowiec reprezentował ojczyznę w żeglarstwie na Igrzyskach Olimpijskich w latach 1964, 1968 i 1972, a później został patronem Międzynarodowej Federacji Żeglarskiej.

Następcą tronu Norwegii został po śmierci dziadka 21 września 1957 r.

Poślubił 29 sierpnia 1968 r. Sonię Haraldsen (urodzoną w Oslo 4 lipca 1937 r.), córkę Karola Augusta Haraldsena i jego żony Dagny Ulrichsen, z którą miał dwoje dzieci: JKM króla Haakona VIII (urodzonego w Oslo 20 lipca 1973 r.) oraz Jej Królewską Wysokość xiężniczkę Martę Luizę (urodzoną w Oslo 22 września 1971 r.).

Harald V wstąpił na tron 17 stycznia 1991 r. 23 czerwca tego samego roku w katedrze Nidaros w Trondheim nowa para królewska wzięła udział w luterańskiej ceremonii błogosławieństwa monarchy.

Był patronem Towarzystwa Anglo-Norweskiego w Londynie.

Już w ostatnich godzinach życia monarchy poddani gromadzili się przed Pałacem Królewskim, aby składając kwiaty, złożyć mu hołd. Telewizja publiczna przerwała nadawanie przewidzianych wcześniej programów, informując o pogarszającym się stanie zdrowia ukochanego władcy.

W godzinach wieczornych trumna z ciałem Jego Królewskiej Mości została przewieziona do kaplicy Pałacu Królewskiego. W drodze ze Szpitala Uniwersyteckiego, nie bacząc na ulewę, towarzyszyły jej rzesze poddanych. Wcześniej, podczas nadzwyczajnego posiedzenia gabinetu, następca Zmarłego ogłosił, że wstępując na tron, zachowa dewizę swoich przodków: Wszystko dla Norwegii, a także podziękował poddanym za wyrazy współczucia. 1 września nowy król ma złożyć przysięgę przed parlamentem.

Sarkofag, w którym spoczną doczesne szczątki Haralda V, zaprojektowała firma architektoniczna Snøhetta. Po nabożeństwie w katedrze luterańskiej w Oslo kondukt żałobny uda się do Mauzoleum Królewskiego pod kościołem w twierdzy Akershus.

opracowanie: Adrian Nikiel