Kolekcje Królewskie i dziedzictwo kolonialne Niderlandów

royal-house.nl

W 2022 roku zarząd Fundacji Kolekcyj Historycznych Domu Oranje-Nassau (SHVON) powołał komisję, która nadzorowała badania poświęcone pochodzeniu, legalności nabycia i etycznemu wymiarowi obecności artefaktów z epoki kolonialnej w Kolekcjach Królewskich. 13 maja 2026 roku komisja przedstawiła zarządowi ustalenia i zalecenia.

Kolekcje Królewskie sprawują pieczę nad dziedzictwem kulturowym i historycznym Domu Orańskiego w imieniu monarchy i udostępniają je szerokiemu gronu odbiorców, również online. W skład zarządu SHVON wchodzą: Jej Królewska Mość królowa Maxima (przewodnicząca), Piotr Schoon i Letycja Griffith. Zbiory objęte jego opieką mają charakter prywatny i praktycznie w całości składają się z darów – w trakcie badań nie znaleziono bezpośrednich przesłanek wskazujących na to, że zostały przekazane pod przymusem. Jednak w przypadku niewielkiej ich części istnieje możliwość, że znalazły się w SHVON jako łupy wojenne. Pojawiły się wątpliwości co do tego, czy wskazane poniżej przedmioty udostępniono dobrowolnie:

Garłacz należący do Radena Intana II, władcy Keratuan Darah Putih (królestwa w prowincji Lampung), który został zabity przez żołnierzy niderlandzkich w 1856 roku, po czym broń ta została podarowana królowi Wilhelmowi III.

Okrągła tarcza (Puerise awi) należąca do dowódcy wojskowego z Aceh, prawdopodobnie zdobyta w 1877 roku podczas wyprawy do Samalangi i podarowana królowi Wilhelmowi III.

Złoty naszyjnik-amulet (Simplah), podarowany w 1909 roku przez wodzów z Pidie i Meureudu (Aceh) z okazji narodzin xiężniczki Juliany, wkrótce po działaniach wojennych.

Zarząd podzielił stanowisko komisji, że kwestia obecności tych obiektów w zbiorach nie może zostać rozstrzygnięta jednostronnie, lecz jedynie w porozumieniu z przedstawicielami byłych kolonij. SHVON udostępni zatem informacje z dochodzenia w formie cyfrowej.

Badania koncentrowały się na obiektach pochodzenia zamorskiego, w tym zabytkach wypożyczonych, w niektórych przypadkach długoterminowo, do muzeów. Objęły ponad tysiąc dzieł, głównie z Indonezji, Surinamu i wysp karaibskich, a także kilka przedmiotów z byłych kolonij innych mocarstw. Niemal wszystkie zachowane artefakty zostały pozyskane w drodze darowizn. W przypadku dawnych Holenderskich Indyj Wschodnich były to prezenty od lokalnych władców, grup i osób prywatnych, a także od urzędników administracji kolonialnej i personelu wojskowego.

Członkami komitetu są:

Prof. Rudolf Ekkart (przewodniczący), historyk sztuki i były dyrektor Niderlandzkiego Instytutu Historii Sztuki. Profesor historii sztuki na Uniwersytecie w Utrechcie, przewodniczył komisjom śledczym badającym pochodzenie dzieł sztuki skradzionych podczas II wojny światowej.

Prof. Valika Smeulders, kierownik Działu Historycznego w Muzeum Państwowym i profesor na Wydziale Religii, Kultury i Społeczeństwa na Uniwersytecie w Groningen (katedra Muzea, Dziedzictwo i Religia). Była członkiem Komitetu Doradczego ds. Krajowych Ram Polityki w Zakresie Zbiorów Kolonialnych oraz Rady Kultury. Prowadziła badania nad traktowaniem dziedzictwa kolonialnego i historią niewolnictwa w Niderlandach, Surinamie, Curaçao, Ghanie i Republice Południowej Afryki.

Dr Marcin Bossenbroek, historyk, były dyrektor w zarządzie Biblioteki Królewskiej w Hadze oraz były wykładowca historii publicznej na Uniwersytecie w Utrechcie. Autor wielu książek, w tym De wraak van Diponegoro. Begin en einde van Nederlands-Indië (Zemsta Diponegoro: początek i koniec Holenderskich Indyj Wschodnich), w której omawia wojnę na Jawie i indonezyjską wojnę o niepodległość.

O nadzorowanie publikacji wyników badań w internecie poproszono Simonę van Wijk. Raport ma być dostępny w języku angielskim.

opracowanie: Adrian Nikiel