Słynne „Pomarańczarki” zamienią się miejscami

Muzeum Narodowe w Warszawie

Muzeum Narodowe w Warszawie i Muzeum Śląskie w Katowicach czasowo wymienią między sobą Pomarańczarki – arcydzieła Aleksandra Gierymskiego. Od 17 kwietnia 2026 r. katowicki obraz Żydówka z cytrynami będzie można oglądać na wystawie w Warszawie, a warszawską Żydówkę z pomarańczami – od 31 marca w Katowicach. Obrazy powrócą do rodzimych muzeów jesienią tego roku.

Opowieść o wielkiej kolekcji

Czasowa wymiana jest związana z otwarciem w Muzeum Narodowym w Warszawie 17 kwietnia wystawy Kolekcjoner. Ignacy Korwin-Milewski (1846–1926). Korwin-Milewski był znanym kolekcjonerem i mecenasem, zdołał zgromadzić około 250 dzieł ówczesnego polskiego malarstwa najwyższej próby.

Warszawska wystawa ma na celu zrekonstruowanie tej wielkiej kolekcji, rozproszonej po śmierci hrabiego. Jednym z dzieł, które znajdowały się w jego zbiorach, była właśnie Żydówka z cytrynami, należąca do Muzeum Śląskiego w Katowicach. Wypożyczenie to stało się dla obydwu muzeów doskonałą okazją do współpracy i wymiany dzieł Gierymskiego, mającej zwrócić uwagę publiczności na niezwykłą historię obrazów.

Wielki powrót po wojnie

Żydówka z pomarańczami to arcydzieło polskiego malarstwa XIX wieku, a jednocześnie jeden z najbardziej znanych symboli strat wojennych Polski – obraz został zrabowany w czasie II wojny światowej. Odnaleziono go 15 lat temu w domu aukcyjnym pod Hamburgiem. Identyfikacji dzieła dokonano na podstawie przedwojennych zdjęć. Staraniem Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Fundacji PZU obraz powrócił do Muzeum Narodowego w Warszawie, gdzie poddano go gruntownej konserwacji. Powrót Pomarańczarki to jeden z największych sukcesów restytucyjnych Polski w ostatnich dziesięcioleciach.

Historia dwóch obrazów

Obie Pomarańczarki Aleksandra Gierymskiego to zbliżone kompozycyjnie i tematycznie arcydzieła polskiego realizmu. Powstały w podobnym czasie w latach 80. XIX wieku w Warszawie, stanowiąc przejmujący zapis życia miejskiej biedoty. Obydwa obrazy mają unikalne palety barw i pokazują, jak Gierymski dążył do perfekcji, malując kolejne warianty tego samego tematu.

Dzieła od lat budzą emocje ze względu na swój kunszt. Obrazy rzadko opuszczają rodzime muzea. Zwyczajowo Żydówka z cytrynami jest prezentowana w Galerii polskiej sztuki nowoczesnej 1800–1945 w Muzeum Śląskim w Katowicach. Żydówka z pomarańczami stanowi z kolei ozdobę stałej Galerii Sztuki XIX Wieku Muzeum Narodowego w Warszawie. Czasowa wymiana arcydzieł będzie wyjątkową atrakcją dla wielbicieli malarstwa skupionych wokół obydwu instytucji.