Wystawy 2025

Zamek Królewski na Wawelu

W 2025 roku zespół Zamku Królewskiego na Wawelu przygotuje dziewięć wystaw stałych i czasowych. Uwagę zwiedzających pragniemy skierować na nowe ekspozycje stałe. Zakończone zostaną wielkie inwestycje konserwatorskie, tj. Międzymurze (trasa podziemna biegnąca wzdłuż murów od strony Wisły i łącząca się z jamą smoka wawelskiego), Nowa Zbrojownia ze stołpem oraz Mała Baszta, która w mijającym roku stała się atrakcją turystyczną za sprawą tarasu widokowego, a w 2025 roku podziwiać będziemy tam również nową prezentację.

Na sztukę dawną, stale obecną w Zamku, spojrzymy za pośrednictwem współczesnych artystów i ich dzieł: Łukasza Stokłosy i Magdaleny Abakanowicz. A o tym, że teraźniejszość „zabierała głos” na Wawelu już w latach 70. XX wieku, przekonamy się podczas otwarcia intrygującej ekspozycji dzieła sztuki z kolekcji Zamku, którą współtworzą najwięksi polscy artyści powojenni.

Widoczne w 2025 roku będą też akcenty codzienności, życia, które wiedli tu mieszkańcy tzw. miasteczka wawelskiego. Opowiemy o tym na stałej ekspozycji Miasteczko wawelskie w Małej Baszcie i wystawie czasowej Wawel na dawnej pocztówce, pielęgnującej pamięć m.in. o znaczących wydarzeniach na wzgórzu wawelskim.

Ważną częścią wystawienniczego planu będą prace Jacka Malczewskiego ukazujące podróż malarza do obecnej Anatolii, którą odbył z Karolem Lanckorońskim.

opracowanie: Urszula Wolak-Dudek

Międzymurze. Wawel podziemny (2)

Wystawa stała od 23 maja

Kuratorki: dr Magdalena Młodawska, dr Beata Kwiatkowska-Kopka

Kuratorzy części archeologicznej: Paweł Kajfasz, Jolanta Lasek, Jakub Rąpała

Rezerwat archeologiczno-architektoniczny „Międzymurze” to podziemna wystawa umiejscowiona w zachodniej części wzgórza wawelskiego. Historia rezerwatu sięga lat 40. XX wieku i pierwszych badań archeologicznych prowadzonych przez Gabriela Leńczyka na terenie zburzonego wówczas austriackiego szpitala wojskowych rekonwalescentów. Badania te i kolejne dekady prac archeologicznych, inżynieryjnych oraz konserwatorskich doprowadziły do odkrycia przestrzeni, w której odsłonięte przez archeologów ślady architektury obronnej nakładają się na siebie. Powstaje w ten sposób niezwykły i jedyny na terenie Polski obraz historii fortyfikacji od wieku X do XIX. To właśnie dzieje wawelskich obwarowań są tematem rozpoczynającym podziemną wędrówkę. Wiedzie ona pomiędzy dawnymi murami, które tworzą wielowiekową scenografię. Ścieżka prowadzi następnie nad wapienną skałą, nad komorami Smoczej Jamy. Na ścianach rezerwatu ukazana jest opowieść o dziejach wzgórza, powstaniu jaskini, a następnie pojawia się najsłynniejsza polska legenda – o smoku wawelskim w średniowiecznym zapisie Wincentego Kadłubka. Opowieść o tym wyjątkowym rejonie Wawelu została, po raz pierwszy na taką skalę w  historii muzealnej, podkreślona za pomocą współczesnych technik wizualnych. Dwie części rezerwatu łączy korytarz, w którym oprócz wątku dziejów archeologicznych badań prowadzonych w Międzymurzu znajdziemy najcenniejsze odkryte zabytki.

Zbrojownia i stołp

Wystawa stała od IV kwartału

Kuratorzy: Krzysztof J. Czyżewski, dr Rafał Ochęduszko

Kuratorka rezerwatu architektonicznego: Martyna Bulińska-Marynowska

Wystawa stała prezentować będzie kolekcję militariów, zaliczaną do najważniejszych tego typu zbiorów w Polsce. Zbrojownia w nowym technicznie i przestrzennie kształcie z nowoczesną aranżacją obiektów pozwoli na lepszą niż dotąd prezentację walorów artystycznych i historycznych kolekcji (w tym nieeksponowanych dotąd obiektów).

Częścią projektu jest również udostępnienie rezerwatu archeologiczno-architektonicznego w podziemiach Wieży Duńskiej, gdzie znajdują się relikty jednej z najstarszych budowli na wzgórzu – stołpu, czyli budowli obronnej, datowanej na I połowę XII wieku.

O Wieży Duńskiej stało się głośno za sprawą odkrycia archeologicznego w marcu 2024 roku. To właśnie tu archeolog Jerzy Trzebiński odnalazł pierścień sprzed blisko tysiąca lat. Przestrzeń stanowiąca przykład architektury Zamku od okresu romańskiego po wiek XVI zostanie udostępniona zwiedzającym wraz z cennym znaleziskiem. Sposób jego ekspozycji będzie innowacyjnym i zaskakującym przykładem prezentacji zbiorów na Wawelu.

Miasteczko wawelskie w Małej Baszcie

Wystawa stała od 11 kwietnia

Kuratorka: dr Magdalena Młodawska

Wystawa jest opowieścią o codziennym życiu tuż obok zamku i katedry. Na pierwszym planie ukazano to, co zwykle pozostaje w cieniu – codzienność służby, urzędników, rzemieślników, psałterzystów i kanoników katedralnych, uczniów szkoły katedralnej oraz wszystkich tych, którzy stanowili zaplecze dla władcy i biskupa. Miasteczko wawelskie było od średniowiecza znakomitym przykładem współistnienia na niewielkim terenie dwóch przenikających się przestrzeni: sakralnej i świeckiej. Wiedza, jaką dysponujemy, nie pozwala na pełną rekonstrukcję jego obrazu. Powstało więc gromadzące ślady przeszłości, fragmentaryczne ujęcie, w którego centrum są znalezione na wzgórzu przedmioty codziennego użytku. W większości są to niewielkie artefakty, skromne, często pozbawione walorów artystycznych i zachowane jedynie we fragmentach. Stanowią materialny ślad bytności na Wawelu ludzi, o których najczęściej milczą księgi archiwalne. Przedmioty te są punktem wyjścia opowieści na wystawie. Architektura miasteczka staje się tłem barwnego życia. Punktem kulminacyjnym ekspozycji jest widok z tarasu obejmujący nieistniejące już miasteczko oraz imponującą perspektywę na wzgórze, a także na Kraków i okolice. Przy odpowiedniej pogodzie widoczne są także odległe szczyty Tatr.

Wawel na dawnej pocztówce

Wystawa czasowa: 13 czerwca – 12 października

Kuratorka: Katarzyna Pająk

Dzięki pocztówkom zachowanym w Archiwum Zamku możemy prześledzić historię wzgórza w ciągu ostatnich 130 lat, nie tylko poprzez dokumentowanie zmieniającej się architektury, lecz także wydarzeń, które rozgrywały się na Wawelu. Kartki przedstawiają uroczystości państwowe, religijne i kulturalne, m.in. pogrzeby Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego czy Józefa Piłsudskiego. Przeglądowa forma wystawy ukaże zmiany zachodzące na wzgórzu i w jego otoczeniu.

Elegie. Malarstwo Łukasza Stokłosy

Wystawa czasowa: 28 marca – 29 czerwca

Kuratorka: dr Agnieszka Jankowska-Marzec (Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie)

Na wystawie malarstwa Łukasza Stokłosy zostaną pokazane obrazy, w których artysta podejmuje tematykę „historii” monarchii w nowożytnej Europie. Stokłosa ma w zwyczaju „opowiadać” o losach władców i władczyń, którzy już dawno odeszli, poprzez przedmioty do nich należące: insygnia i płaszcze koronacyjne, karety, zbroje – oraz wnętrza ich rezydencji i otaczających je ogrodów. Nastój elegijnej zadumy, jakim tchną dzieła, osiąga więc z jednej strony poprzez wybór tematów malarskich, z drugiej – przez sposób ich malowania. Stokłosa eksperymentuje z efektem sfumato, czyli łagodnymi przejściami światłocieniowymi, uzyskując na obrazach wrażenie oglądania cennych przedmiotów jak gdyby przez mgłę lub dym, a może – jak zdaje się sugerować – malowanych w pomieszczeniach oświetlonych jedynie blaskiem świec. Na wystawie znajdą się prace odwołujące się do historii Rzeczypospolitej, a także losów dynastii kształtujących obraz ówczesnego świata.

A może coś innego? Współczesność na Wawelu

Wystawa czasowa: 26 października 2025 – 29 marca 2026 roku

Kuratorka: Lidia Brzyska

Zwiedzający zobaczą dzieła polskiego malarstwa współczesnego ze zbiorów Zamku. Wawelska kolekcja, choć niewielka, jest znacząca, a co najważniejsze: praktycznie nieznana – zarówno wśród specjalistów jak i w szerszym gronie odbiorców. Tworzą ją obrazy twórców, którzy wpisali się w historię sztuki polskiej, jak chociażby związani z II Grupą Krakowską Jerzy Nowosielski czy Jonasz Stern, a także bardziej nam współcześni, jak Edward Dwurnik czy Marcin Maciejowski. Prezentacja kolekcji będzie także okazją do opowiedzenia o innych aspektach współczesności na Wawelu, które przejawiały się w latach 60. i 70. XX wieku. Zamek współpracował z projektantami i artystami, którzy projektowali wystawy i wnętrza administracyjno-konferencyjne.

Rzeźby Magdaleny Abakanowicz w Ogrodach Królewskich

Wystawa czasowa: 25 kwietnia – 28 września

Kuratorki: dr Bogumiła Wiśniewska, Natalia Koziara-Ochęduszko

Rok 2025 należeć będzie do rzeźb Magdaleny Abakanowicz. Jej twórczość operuje efektem zaskoczenia wynikającym z zawartego w pracach napięcia między podobieństwem rzeźb do ciała człowieka a ich skalą, sposobem reprezentacji, uproszczeniem i defragmentacją. Rzeźby Abakanowicz stanowią reprezentacją wiary w możliwość przedstawiania tego, co ukryte. Wystawa, zgodnie z założeniami artystki, stworzy przestrzeń sprzyjającą budowaniu relacji widza z dziełami i miejscem ich prezentacji. Czy otworzymy się na własną wrażliwość przez doświadczenia chwili, przestrzeni i sztuki?

Magdalena Abakanowicz w Sali Senatorskiej

Komnaty Zamku Królewskiego na Wawelu

Wystawa czasowa: 17 października 2025 – 18 stycznia 2026 roku

Kuratorki: dr Bogumiła Wiśniewska, Natalia Koziara-Ochęduszko

Monumentalne tkaniny Magdaleny Abakanowicz zostaną zaprezentowane w Sali Senatorskiej i zestawione z cennymi arrasami Zygmunta Augusta. Prezentacja prac artystki w otoczeniu sztuki dawnej jest działaniem prekursorskim w polskim muzealnictwie. Warto podkreślić, że Magdalena Abakanowicz sama określała abakany mianem współczesnych arrasów. Ekspozycja stworzy możliwość bezpośredniego kontaktu z wielkoformatowymi, barwnymi i strukturalnymi dziełami sztuki.

Rysunki i akwarele Jacka Malczewskiego

Wystawa czasowa: 30 maja – 17 sierpnia

Kuratorka: dr Joanna Winiewicz-Wolska

Przed nami pokaz pięćdziesięciu rysunków i akwareli autorstwa Jacka Malczewskiego. Związane są z wyprawą archeologiczną Karola Lanckorońskiego do Pamfilii i Pizydii (historycznych krain na terenie Anatolii w dzisiejszej Turcji) zorganizowaną w 1884 roku. Rysunki z wyprawy składają się na interesującą pod względem artystycznym i poznawczym kronikę wyprawy. Wzięli w niej udział wybitni uczeni niemieccy, austriaccy i polscy, a Jacek Malczewski stał się jej kronikarzem. Zbiór rysunków, pokazywany publicznie ostatni raz w ubiegłym wieku, ponownie ujrzy światło dzienne.

Opracowanie opisów wystaw: Agnieszka Jankowska-Marzec, Magdalena Młodawska, Martyna Bulińska-Marynowska, Bogumiła Wiśniewska, Katarzyna Pająk, Joanna Winiewicz-Wolska, Urszula Wolak-Dudek