FAMO — nieślubne dziecko Junkersa i Linke-Hofmann-Werke. Zarys historii w świetle dokumentów zakładowych z lat 1935–45

Dzieje FAMO (Fahrzeug- und Motoren-Werke GmbH, dokumentacja zakładu zachowała się częściowo w Dessau) potwierdzają, że narodowy socjalizm jest socjalizmem, czyli gospodarką niedoboru, która przynosi straty nawet wtedy, gdy ‒ produkując towary niezbędne w rolnictwie i wspierając wysiłek wojenny ‒ powinna generować niebotyczne zyski. Mogliśmy się o tym przekonać 31 marca 2026 r., słuchając wykładu pana Jacka Cieleckiego, pracownika Instytutu Pamięci Narodowej, który przedstawił wciągającą opowieść o nieustających trudnościach i brakach ‒ łącznie z brakiem niewolniczej siły roboczej w latach II wojny światowej. Wyobraźmy sobie wrocławskie firmy podkradające robotników przymusowych i sprzęt… Pomyślmy też o skutkujących chaosem, krzyżujących się kompetencjach instancyj partyjnych i państwowych oraz sprzecznych z sobą programach zbrojeniowych.

Z badań prelegenta wyłania się obraz przedsiębiorstwa, które musi zmagać się z widmem bankructwa, mimo że produkuje m.in. silniki Diesla, ciągniki rolnicze i drogowe, instalacje kotłowe i hamulce wodne, a w 1937 r. przechodzi znaczącą przemianę, podejmując się naprawy silników lotniczych. W 1938 r. zostały otwarte kolejne linie produkcyjne i produkcja ciągników wojskowych. Z roku na rok rosła lista zatrudnionych. Na wolnym rynku taka firma nie mogłaby przetrwać, przez kolejne lata notując straty i pozostając w stanie braku płynności oraz uzależnienia od kredytów i wsparcia spółki-matki.

W roku 1945 zakłady znalazły się na linii walk i zostały zniszczone, pozostając w historii gospodarczej Wrocławia świadectwem zjawiska „krótkiej kołdry” i zapowiedzą tych wszystkich problemów, które pamiętamy z epoki tzw. Polski Ludowej.

Zapraszamy do zapoznania się z nagraniem: