Obserwacje, eksperymenty myślowe i eksperymenty empiryczne w ekonomii

Wykład pana prof. dr. hab. Mateusza Machaja, wygłoszony 14 stycznia 2026 roku, dotyczy ograniczeń zarówno analiz obserwacyjnych, jak i badań randomizowanych w ekonomii: pokazuje, dlaczego żadna z tych metod nie daje prostych i w pełni uniwersalnych odpowiedzi. Omówione są w nim główne problemy analiz obserwacyjnych, takie jak błąd selekcji, odwrócona przyczynowość czy nieuwzględnione zmienne, co prowadzi do pytania, czy lepszym rozwiązaniem są experymenty randomizowane.

Wykład pokazuje zalety randomizacji na kilku przykładach, ale jednocześnie podkreśla, że także badania w ekonomii mają poważne ograniczenia: mogą być obciążone różnymi błędami, trudne do powtórzenia i często nie przenoszą się dobrze poza konkretne warunki badania. Główna teza wystąpienia brzmi, że w medycynie randomizacja działa lepiej, ponieważ organizmy reagują bardziej uniwersalnie, natomiast w ekonomii ludzie działają w złożonych systemach zależności, sprzężeń zwrotnych i indywidualnych preferencji, przez co efekty interwencji są mniej stabilne i trudniejsze do uogólnienia. W rezultacie dochodzimy do wniosku, że ekonomia musi opierać się zarówno na teorii, jak i ostrożnej interpretacji danych historycznych, a analizy obserwacyjne i experymenty nie tyle ze sobą konkurują, ile raczej wzajemnie się uzupełniają.

Zapraszamy do zapoznania się z nagraniem: