Anatomia antyku. Ciało i ruch w rzeźbie

Zamek Królewski w Warszawie — Muzeum

Anatomia antyku. Ciało i ruch w rzeźbie

13 czerwca – 21 września 2025 r.

Zamek Królewski w Warszawie, Biblioteka Królewska

pl. Zamkowy 4

Jak antyk inspirował artystów i kształtował edukację artystyczną? Czym było dla polskiej sztuki niezrealizowane marzenie króla Stanisława Augusta o otwarciu w Warszawie akademii sztuk pięknych? Odpowiedzi na te pytania przynosi wystawa w Bibliotece Królewskiej. Na ekspozycji do oryginalnych starożytnych rzeźb oraz zabytkowych kopii z marmuru i gipsu, w tym ocalałych reliktów imponującej kolekcji króla, można podejść blisko, obejść je z każdej strony i przyjrzeć się detalom, które zazwyczaj trudno dostrzec. To świetna okazja, by dosłownie zobaczyć antyk z bliska.

Anatomia, obecna już w tytule wystawy, odwołuje się do fascynacji ludzkim ciałem, tak charakterystycznym dla sztuki antycznej. Ówcześni twórcy próbowali poznać jego strukturę, układ i możliwości, precyzyjnie oddać w rzeźbie wszystkie aspekty ludzkiej sylwetki. Na bardziej metaforycznym poziomie tytułowa anatomia odwołuje się do nowożytnych interpretacji i adaptacji antycznych wzorców, które stały w centrum zainteresowania klasycyzmu – mówi pan Norbert Haliński, kurator wystawy.

Za panowania Stanisława Augusta (1764–1795) Zamek był głównym ośrodkiem życia politycznego i dworskiego, a także artystycznego. To właśnie tutaj pod wpływem oświeceniowych idei kształtowały się kierunki w sztuce i szkolnictwie artystycznym. Na gust władcy znacząco wpływała sztuka starożytna. Działające w zamkowych murach Malarnia oraz Rzeźbiarnia miały stać się fundamentem akademii sztuk pięknych – niezrealizowanego marzenia króla. Wzorując się na szkołach w Dreźnie i Rzymie, w zamkowych pracowniach wykorzystywano albumy anatomiczne i odlewy antycznych rzeźb sprowadzane z włoskich warsztatów. Z myślą o akademii Stanisław August gromadził gipsowe kopie najwybitniejszych rzeźb antycznych. Królewski zbiór przekroczył pięćset egzemplarzy i stał się jednym z największych w Europie. Kolekcja odlewów służyła młodym artystom do wybuchu II wojny światowej, podczas której większość figur została zniszczona. Część jednak ocalała – i można ją zobaczyć w Zamku.

Na ekspozycję składa się blisko 130 obiektów wypożyczonych m.in. z Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Muzeum Narodowego w Warszawie, Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie czy Muzeum Gipsoteka Antoniego Canovy w Possagno (Rzeczpospolita Wenecka). Są to zarówno oryginalne starożytne rzeźby, jak i gipsowe odlewy służące studentom w XVIII i XIX wieku, a także dzieła twórców inspirowanych antykiem. Wśród zgromadzonych w Bibliotece Królewskiej eksponatów znalazły się prace artystów takich jak Jan Chrystian Kamsetzer, Dominik Merlini, Franciszek Smuglewicz, Olga Boznańska, Jacek Malczewski, Kazimierz Alchimowicz, Andrzej Le Brun, Jan Antoni Houdon, Franciszek Maxymilian Laboureur i Antoni Canova.

Dobór obiektów stwarza też okazję do prześledzenia, jak zmieniały się antyczne przedstawienia ciała – od statycznych do dynamicznych, od uproszczeń do niezwykłej precyzji. Zobaczyć można także, jak zmieniały się funkcja, odbiór i adaptacja antycznych wzorców w nowożytnej Europie.

Wzrok zwiedzających przykuje część zamkowej kolekcji odlewów gemm, czyli miniaturowych, zdobionych reliefami kamieni szlachetnych lub półszlachetnych. W XVIII wieku były popularnymi, inspirowanymi starożytnością pamiątkami przywożonymi z włoskich podróży. Wystawa daje też szansę zobaczenia dzieł Antoniego Canovy oraz gipsowych odlewów dzieł antycznych z Luwru, Muzeów Watykańskich czy Muzeów Kapitolińskich.

Ekspozycja, podzielona na dziewięć tematycznych części, pozostawia gościom dowolność zwiedzania. Pozwala śledzić i odkrywać różne adaptacje i interpretacje tego samego motywu ikonograficznego w dziełach antycznych i nowożytnych. Do aranżacji jej przestrzeni wykorzystano elementy ze scenografii wcześniejszych wystaw, aby – tak jak w przypadku gipsu czy kamienia – nadać nowe życie materii.

Wystawie towarzyszy program edukacyjny, a także cykl wydarzeń, w tym oprowadzań kuratorskich, oprowadzań dla osób ze specjalnymi potrzebami oraz spotkań z ekspertami. Polecamy również wykłady online związane z wystawą. Zapraszamy do zapoznania się z katalogiem wystawy, który można kupić w sklepie stacjonarnym, a także internetowym.

Wystawę można oglądać od wtorku do niedzieli w godz. 10.00–18.00.

Kurator wystawy: Norbert Haliński. Komisarz organizacyjny: Paweł Martosz. Scenografia: Marcin Kwietowicz, Karol Żurawski, Szymon Chwazik.