Pokaz dzieł Jana Matejki w Galerii Sztuki XIX Wieku

Muzeum Narodowe w Warszawie

Od 18 lipca 2026 roku w Galerii Sztuki XIX Wieku, w Sali Matejkowskiej tuż obok Bitwy pod Grunwaldem, będzie można obejrzeć dwanaście malarskich szkiców Jana Matejki z cyklu Dzieje cywilizacji w Polsce. Pokaz będzie świetną okazją, by wybrać się w podróż w czasie do początków państwa polskiego.

W drugiej połowie XIX wieku w sztuce europejskiej zyskał popularność nurt historyzmu. Powstawały wtedy serie monumentalnych malowideł, alegorycznie przedstawiające dzieje ludzkości, rozwój sztuki, nauki czy cywilizacji. W tym kontekście Jan Matejko stworzył Dzieje cywilizacji w Polsce. Cykl miał być próbą artystycznej syntezy faktów i ukazać wkład dawnej Rzeczpospolitej w rozwój cywilizacji europejskiej.

Matejko nie ilustrował konkretnych wydarzeń, stosował raczej swobodną narrację i kompilował treści historycznych kronik. Świadomie nadawał przedstawionym scenom charakter pouczającej alegorii. W 1889 roku opublikował autorski komentarz do tych dzieł, pomagający w odszyfrowaniu symboli i znaczeń, a zarazem będący erudycyjnym popisem wiedzy artysty na temat polskiej historii.

Prace, które zostaną zaprezentowane w Galerii Sztuki XIX Wieku, to malarskie szkice. Artysta planował wykonanie na ich podstawie serii monumentalnych malowideł, które ozdobiłyby sale Uniwersytetu Jagiellońskiego lub Akademii Umiejętności w Krakowie. Pomysł nie zyskał jednak aprobaty potencjalnych zleceniodawców ze względu na wysokie koszty realizacji. Powstał tylko obraz Przyjęcie Żydów w Polsce, zamówiony w 1889 roku i kupiony przez Arnolda Rappaporta do jego zbiorów w Wiedniu.

Władze Uniwersytetu zamówiły później kolejne płótna: Założenie szkoły głównej przeniesieniem do Krakowa ugruntowane, Złoty wiek literatury w XVI w. Reformacja. Przewaga katolicyzmu i Wpływ Uniwersytetu na kraj w wieku XV. Matejko zdążył rozpocząć pracę tylko nad ostatnim tematem, zmarł w 1893 roku.

Szkice należą do zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie. Przeważają obrazy odnoszące się do epoki panowania Piastów i rozbicia dzielnicowego Polski, trzy ilustrują rozkwit państwa pod rządami Jagiellonów, dwa – okres zmierzchu Rzeczypospolitej zainicjowany pierwszą wolną elekcją, a zakończony tragedią rozbiorów.

Dodatkowe informacje o cyklu są dostępne w serwisie Cyfrowe MNW.

Muzeum Narodowe w Warszawie, Al. Jerozolimskie 3