Gabinet sztuki europejskiej

Zamek Królewski w Warszawie — Muzeum

Gabinet sztuki europejskiej.
Arcydzieła z Narodowego Muzeum Sztuki
im. Bohdana i Warwary Chanenków w Kijowie

6 grudnia 2024 – 30 marca 2025 roku

Biblioteka Królewska

Od 6 grudnia 2024 roku w Zamku Królewskim w Warszawie można obejrzeć prawie czterdzieści dzieł pochodzących z Narodowego Muzeum Sztuki im. Bohdana i Warwary Chanenków w Kijowie. Ekspozycja znamienitego fragmentu europejskiej części kolekcji jest pierwszą tak obszerną prezentacją zbioru poza granicami Ukrainy. Na wystawie obok dzieł Piotra Pawła Rubensa, Bernarda Bellotta, Jakuba Jordaensa czy Jana de Zurbarána znalazło się kilka wspaniałych poloników, jak Portret Stanisława Augusta w stroju Henryka IV. Prezentujemy także dwa obrazy z kolekcji króla, które do niedawna uważano za zaginione.

Zbiór, gromadzony od lat siedemdziesiątych XIX wieku przez Bohdana i Warwarę Chanenków, miał być zgodnie z wolą małżeństwa dostępny szerokiej publiczności i edukować poprzez sztukę. Obecnie uważany jest za najlepszą kolekcję sztuki obcej na Ukrainie. Wystawa podzielona jest na części odzwierciedlające jej różnorodność, prezentujemy sztukę włoską, hiszpańską, niderlandzką, flamandzką, francuską oraz cenne polonika.

Narodowe Muzeum Sztuki im. Bohdana i Warwary Chanenków w Kijowie dysponuje największą i najcenniejszą kolekcją sztuki w Ukrainie, obejmującą dzieła europejskie, azjatyckie i starożytne. Dyrekcja instytucji, która znacznie ucierpiała podczas ataków Rosji na Kijów jesienią 2022 roku, zdecydowała się część kolekcji sztuki wypożyczyć Zamkowi Królewskiemu w Warszawie w celu zabezpieczenia jej na czas wojny oraz poddania zabiegom konserwatorskim. Decyzja ta stworzyła niepowtarzalną okazję do zaprezentowania dzieł o randze kolekcji narodowej szerokiej publiczności w Polsce – mówi pan Tomasz Jakubowski, kurator wystawy.

Z nową wystawą w Zamku Królewskim wiążą się niezmiernie ważne kwestie. Dzięki przygotowaniom do tej ekspozycji możliwa była konserwacja cennych obiektów pochodzących ze zbiorów ukraińskich oraz ich opracowanie naukowe. Jestem przekonana, że nasza wystawa wytyczy też nowe perspektywy badawcze i stanie się istotnym punktem odniesienia dla kolejnych projektów łączących naukowców i muzealników z Polski i Ukrainy – podkreśla pani prof. Małgorzata Omilanowska-Kiljańczyk, dyrektor Zamku Królewskiego w Warszawie.

Bohdan Chanenko (1849‒1917) był prawnikiem, przemysłowcem cukrowniczym oraz wielkim miłośnikiem sztuki. Wraz z żoną Warwarą na przełomie XIX i XX wieku zgromadził obrazy, rzeźby oraz wyroby rzemiosła artystycznego, tworząc największe i najcenniejsze zbiory sztuki na Ukrainie. Kolekcja ta może się równać z innymi wielkimi kolekcjami powstającymi w podobnym czasie w Paryżu czy Wiedniu.

10 października 2022 roku, w wyniku serii ataków rakietowych na Kijów, budynek Muzeum Chanenków został znacząco uszkodzony. Tylko dzięki wcześniejszemu zabezpieczeniu zbiorów przez muzealników udało się uniknąć strat w kolekcji.

Na ekspozycji znalazły się obiekty o wyjątkowym znaczeniu dla polskiej kultury. Jednym z nich jest Portret Stanisława Augusta w stroju Henryka IV pędzla Ludwiki Elżbiety Vigée Le Brun – ostatni z wizerunków króla stworzonych za jego życia. Drugie cenne dzieło to Capriccio architektoniczne z ruinami świątyni, namalowane przez królewskiego malarza Bernarda Bellotta. Po raz pierwszy po dwustu latach można także zobaczyć na Zamku dwa obrazy z kolekcji króla, długo uznawane za zaginione. Są to Pejzaż z wodospadem z prawej strony autorstwa Jana Chrzciciela Pillementa, artysty pracującego dla Stanisława Augusta po modernizacji zamkowych wnętrz, a także przypisywany Ludwikowi de Boullogne obraz Bachus i Ariadna.

W ramach współpracy z Muzeum Chanenków obiekty z placówki objęte zostały opieką naukową i konserwatorską. Podjęto badania z zakresu proweniencji i ustalono nowe atrybucje. Wykonano także zabiegi konserwatorskie. Najbardziej zniszczonym obiektem była lektyka pochodząca z przełomu XVIII i XIX w., której przywrócono pierwotny wygląd i funkcjonalność, z zachowaniem wszystkich śladów świadczących o wieku i historii obiektu.

Ekspozycji towarzyszy bogaty program działań edukacyjnych oraz popularyzatorskich, wśród nich zajęcia międzypokoleniowe, warsztaty dla dzieci i młodzieży, spotkania z cyklu Godzina ze sztuką, wykłady oraz prelekcje dla seniorów. Można także skorzystać z propozycji oprowadzań kuratorskich, spacerów z edukatorami oraz cieszących się popularnością weekendowych spotkań z wolontariuszami z cyklu Opowiadam. Zaplanowaliśmy także oprowadzania dla osób z niepełnosprawnością wzroku oraz słuchu. We wszystkie wtorki oraz wybrane soboty na wystawie będą ciche godziny, podczas których zmniejszona zostanie ilość bodźców sensorycznych.

Wystawa jest prezentowana w przestrzeni Biblioteki Królewskiej. Wybór miejsca ma znaczenie symboliczne: Biblioteka to jedyne oryginalne wnętrze Zamku, które przetrwało II wojnę światową i stanowi żywe świadectwo ocalenia dziedzictwa kulturowego w obliczu zniszczeń wojennych.

Wystawie towarzyszy bogato ilustrowany katalog, który można kupić w sklepie zamkowym (pl. Zamkowy 4).