Gliwice. Biografia miasta

Muzeum w Gliwicach

Gliwice. Biografia miasta to tytuł bestsellerowej książki wydanej w 2018 r. przez Muzeum w Gliwicach. Jej autorem jest historyk, gliwiczanin, pan dr Bogusław Tracz. Publikacja, mająca już pięć wznowień i uhonorowana Nagrodą Marszałka Województwa Śląskiego, stała się punktem wyjścia dla cyklu wykładów. Jego twórcą i prowadzącym jest oczywiście dr Bogusław Tracz, zawodowo związany z Instytutem Pamięci Narodowej.

Mówiąc o biografii miasta, postrzegam Gliwice na podobieństwo żywej istoty, organizmu, w którego tkance zachodzą liczne procesy i zmiany. Miasta, które rodzi się, dojrzewa, starzeje i umiera wraz ze swoimi mieszkańcami, by odradzać się w kolejnym pokoleniu. Stąd w odpowiedzi na pytanie o to, jakie są współczesne Gliwice, nie może zabraknąć refleksji nad ich przeszłością. Moją intencją jest, by w oparciu o informacje zawarte w książce, jednocześnie przekraczając i uzupełniając jej treść, przybliżyć to, co w historii miasta z jednej strony uniwersalne, z drugiej zaś unikalne, a tym samym spróbować uchwycić istotę „gliwickości” – mówi autor.

Podczas pierwszego wykładu (pt. Historia czy historie? Rozmaite opowieści o przeszłości Gliwic i co z nich wynika) dr Tracz postara się przybliżyć problem różnych narracji historycznych o mieście nad Kłodnicą, zastanowić się, jak o nim pisano (i czego nie pisano) oraz jakie były przyczyny ujęć tak często różnych. Jakie intencje przyświecały ich autorom? Spróbuje też odpowiedzieć na pytanie, czy różne historie Gliwic bardziej się wykluczają, czy może uzupełniają. Na spotkanie zapraszamy 31 stycznia 2025 r. o godz. 17.00, do Willi Caro przy ul. Dolnbych Wałów 8a.

Wstęp wolny. Wykład będzie dostępny online na muzealnym profilu na Facebooku.

Wykłady w ramach cyklu:

31 stycznia, godz. 17.00

Historia czy historie? Rozmaite opowieści o przeszłości Gliwic i co z nich wynika

28 lutego, godz. 17.00

Od średniowiecznej osady do początków industrializacji

Wykład poświęcony będzie dziejom Gliwic od początków średniowiecznego osadnictwa nad Kłodnicą i założenia miasta w XIII stuleciu do cywilizacyjnego przełomu pod koniec wieku XVIII, jakim było założenie nowoczesnych zakładów hutniczych i uruchomienie Kanału Kłodnickiego. Przedstawione zostaną węzłowe problemy pięciuset lat historii Gliwic na tle panoramy późnego średniowiecza i czasów nowożytnych z uwzględnieniem wydarzeń historii politycznej, gospodarczej i przemian kulturowych. Będzie to jednocześnie próba odpowiedzi na pytanie o status i rolę Gliwic na mapie ówczesnego Śląska i szerzej  Europy Środkowo-Wschodniej.

28 marca, godz. 17.00

W wieku pary i elektryczności

Trzecie spotkanie poświęcone będzie przemianom, które rozpoczęły się nad Kłodnicą u schyłku XVIII stulecia, wraz z powstaniem pierwszej w regionie nowoczesnej huty i budową Kanału Kłodnickiego. Końcową datą tego okresu był wybuch I wojny światowej. Ów długi wiek XIX, wykraczający poza kalendarzowe stulecie, był dla Gliwic okresem, w którym doszło do przekształcenia podupadłej miejscowości w nowoczesne, tętniące życiem miasto. Jak do tego doszło i jakie były główne czynniki tych przemian oraz kim byli ludzie, którzy za nimi stali, o tym będzie można posłuchać już na najbliższym spotkaniu.

25 kwietnia, godz. 17.00

W cieniu konfliktów i wojen

Pierwsza połowa XX wieku to w historii Gliwic z jednej strony czas rozwoju, z drugiej zaś – okres naznaczony dramatem wojen światowych, niestabilnością w czasach Republiki Weimarskiej i narodowosocjalistyczną uzurpacją. Jak wyglądała gliwicka codzienność pomiędzy 1914 a 1945 rokiem, czym żyli mieszkańcy, jakie były osiągnięcia i porażki tych obfitujących w ważkie wydarzenia czterech dekad?

5 czerwca, godz. 17.00

Rok 1945: dlaczego ostatni i dlaczego pierwszy?

W historii Gliwic XX wieku nie było roku bardziej brzemiennego w skutki niż 1945. Zajęcie miasta przez Armię Czerwoną w styczniu oznaczało zetknięcie się gliwiczan z bestialstwem wojny. Przybycie polskiej administracji dwa miesiące później zainicjowało proces polonizacji i integracji Gliwic z państwem polskim. Rozpoczyna się proces wysiedlania niemieckich mieszkańców, a ich miejsce zajmują osadnicy z różnych części Polski. Jedno się kończy, drugie się zaczyna.

27 czerwca, godz. 17.00

Stalinowska dyktatura i „mała stabilizacja”

Tematem spotkania będą dzieje miasta i losy jego mieszkańców w czasach stalinizmu i „małej stabilizacji”. Przyjrzymy się odbudowie i przebudowie śródmieścia w pierwszych latach powojennych, spróbujemy odtworzyć miasto, którego ulicami spacerował Tadeusz Różewicz, zastanowimy się nad płonnymi nadziejami liberalizacji systemu po 1956 roku i protestami gliwickich studentów w marcu 1968 roku.

31 października, godz. 17.00

Zawiedzione nadzieje, czyli ostatnie dwie dekady PRL

Lata 70. XX wieku to w dziejach Gliwic okresu PRL czas zapewne najlepszy. Miasto – obwołane przez propagandę „stolicą polskiej chemii” – coraz szybciej zmienia oblicze. Jak grzyby po deszczu wyrastają osiedla, rządzący snują coraz bardziej fantastyczne plany rozbudowy. Przekreślają je zapaść gospodarcza i kryzys, które zdominują kolejną dekadę. Stan wojenny i ostatnie lata PRL to czas dla Gliwic, podobnie jak dla całego kraju, niezwykle trudny. Czy do końca stracony?

28 listopada, godz. 17.00

W niepodległej Polsce

Gliwice było jednym z pierwszych miast, na których czele stanął prezydent wywodzący się z demokratycznej opozycji. Ostatnia dekada XX wieku nie była jednak łatwa. Bolączki transformacji, zwłaszcza bezrobocie, dotknęły wielu gliwiczan. Jednocześnie rozpoczęła się próba nadgonienia straconego czasu. Pomimo trudności w XXI wiek miasto weszło na plusie. Co udało się zrobić, jakie były cienie i blaski Wielkiej Zmiany?

19 grudnia, godz. 17.00

Fenomen Gliwic

Ostatni wykład będzie próbą podsumowania ponad ośmiu wieków dziejów miasta nad Kłodnicą. Jaka była i jest jego specyfika, jakie wydarzenia z przeszłości na nim zaciążyły i w jakim stopniu determinują nasze „tu i teraz”? Co składa się na fenomen Gliwic?