Gorączka starożytności

Muzeum w Gliwicach

Gorączka starożytności

Zapraszamy Państwa na cykl czterech popularnonaukowych wykładów o największych odkryciach archeologicznych XIX wieku przygotowany przez archeologa, panią Monikę Michnik.

XIX wiek był czasem fascynacji starożytnością. Poszukiwacze skarbów, podróżnicy oraz naukowcy amatorzy wyruszali w świat w pogoni za sławą płynącą z odkryć dawnych cywilizacji, często znanych jedynie z mitologicznych przekazów. Wyprawom tym towarzyszył duch przygody, lecz często także grabieże i niszczenie zabytków w imię zdobycia cennych znalezisk. Jednocześnie był to czas narodzin nowoczesnej archeologii oraz początek refleksji nad koniecznością ochrony dziedzictwa kulturowego.

Cykl wykładów Gorączka starożytności opowiada o najgłośniejszych odkryciach archeologicznych XIX wieku – od egipskich piramid i grobowców faraonów, przez odczytanie zapomnianych hieroglifów, po poszukiwania mitycznych miast i odsłanianie rzymskich osad zasypanych przez Wezuwiusza. Uczestnicy poznają zarówno kulisy wielkich sukcesów badaczy, jak i ciemniejsze strony epoki: rywalizację odkrywców, niszczenie stanowisk oraz wywożenie zabytków do europejskich muzeów.

Szczególne miejsce zajmie zjawisko egiptomanii, które wywarło ogromny wpływ na sztukę, architekturę, modę i obyczaje. W kolejnych spotkaniach pojawią się tematy również związane z basenem Morza Śródziemnego – Mykenami, Troją, Pompejami i Herkulanum – które w XIX wieku zaczęły odsłaniać przed badaczami swoje ulice, domy i dzieła sztuki.

Wykłady będą ilustrowane prezentacją multimedialną. W miarę możliwości zaprezentowane zostaną również eksponaty oraz wątki związane z Muzeum i Śląskiem, pokazujące, że europejska fascynacja starożytnością znalazła odbicie także lokalnie.

***

Pierwszy wykład rozpoczniemy od zjawiska, które do dziś fascynuje i inspiruje. Egiptomania to fenomen kulturowy, który na przełomie XVIII i XIX wieku przekształcił starożytny Egipt z odległej, niemal mitycznej krainy w jedno z najważniejszych źródeł inspiracji dla sztuki, nauki i wyobraźni epoki.

Moda na Egipt nie narodziła się jednak nagle w XIX stuleciu. Motywy egipskie były obecne już w starożytności, przenikając do kultury grecko-rzymskiej, a następnie do sztuki europejskiej. Wyprawa Napoleona Bonapartego do Egiptu w latach 1798–1801 stała się jednak momentem przełomowym, który nadał tej fascynacji nową skalę i intensywność.

Podczas wykładu skupimy się przede wszystkim na XIX i początkach XX wieku. W tym czasie zainteresowanie Egiptem przeniknęło do codziennego życia. Powstał charakterystyczny styl à l’égyptienne, obecny w architekturze, wystroju wnętrz i sztuce użytkowej. Wznoszono budowle inspirowane świątyniami, wykorzystywano motywy obelisków, pylonów i kolumn papirusowych. Egiptomania objęła także modę i obyczaje – popularne stały się podróże nad Nil, a muzea i kolekcjonerzy zaczęli intensywnie gromadzić zabytki. Nieodłącznym elementem tego procesu było jednak masowe wywożenie artefaktów oraz niszczenie stanowisk archeologicznych – zjawiska, które dziś skłaniają do refleksji nad ochroną dziedzictwa kulturowego.

Kolejny etap fascynacji przyniosło odkrycie grobowca Tutanchamona w 1922 roku, które wywołało nową falę zainteresowania starożytnym Egiptem, widoczną szczególnie w sztuce art déco.

Harmonogram spotkań:

25 marca 2026 r., godz. 17.00

Egiptomania – moda na starożytny Egipt

24 czerwca, godz. 17.00

Piramidy, grobowce i kamień z Rosetty

Podczas wykładu przeniesiemy się do świata piramid, tajemniczych grobowców i zagadek, które przez stulecia pozostawały nierozwiązane.

XIX wiek był okresem przełomowych odkryć, które na zawsze zmieniły wiedzę o starożytnym Egipcie i zapoczątkowały rozwój nowoczesnej egiptologii. Badania Wielkiej Piramidy Cheopsa, odczytanie hieroglifów dzięki kamieniowi z Rosetty oraz odsłanianie grobowców faraonów i świątyń nad Nilem przyciągały uwagę uczonych, podróżników i opinii publicznej w całej Europie. Odkrycia te dokonywały się w atmosferze naukowej rywalizacji, fascynacji Orientem oraz intensywnych badań zapoczątkowanych przez wyprawę Napoleona Bonaparte do Egiptu.

Podczas wykładu przyjrzymy się trzem symbolom, które najmocniej oddziaływały na wyobraźnię Europejczyków: monumentalnym piramidom w Gizie, królewskim grobowcom oraz słynnemu kamieniowi z Rosetty. Dowiemy się, dlaczego piramidy uznano za jeden z cudów świata i jak próbowano wyjaśnić tajemnicę ich budowy. Poznamy historię odczytania hieroglifów przez Jeana-Françoisa Champolliona oraz znaczenie kamienia z Rosetty dla poznania dziejów starożytnego Egiptu. Prześledzimy również odkrycia grobowców faraonów w Dolinie Królów i świątyń Nubii, które odsłoniły przed badaczami niezwykłe bogactwo egipskiej kultury. Wspomnimy także o odkryciu grobowca Tutanchamona przez Howarda Cartera w 1922 roku – wydarzeniu, które wywołało światową sensację i przyczyniło się do narodzin legendy o „klątwie faraona” – mówi pani Monika Michnik.

Piramidy, grobowce i Kamień z Rosetty stały się najbardziej rozpoznawalnymi symbolami starożytnego Egiptu. Łączyły w sobie aurę tajemnicy, niezwykłe osiągnięcia techniczne oraz obietnicę odkrywania utraconej wiedzy. To właśnie one odegrały fundamentalną rolę w narodzinach egiptologii.

9 września, godz. 17.00

Troja i Mykeny – w poszukiwaniu legendarnych miast

18 listopada, godz. 17.00

Pompeje i Herkulanum – zatrzymana codzienność

Zamek Piastowski, ul. Pod Murami 2. Wstęp wolny.