Kazanie do ptaków. Wizerunki św. Franciszka z kolekcji prof. Franciszka Kusiaka

Muzeum Etnograficzne we Wrocławiu

Muzeum Etnograficzne we Wrocławiu

ul. Romualda Traugutta 111/113

Kazanie do ptaków.
Wizerunki św. Franciszka z kolekcji prof. Franciszka Kusiaka

24 stycznia – 1 marca 2026 roku

Kuratorka: Joanna Kurbiel

Ponad 350 obiektów z wizerunkami św. Franciszka z Asyżu, wśród nich obrazy i rzeźby, medale i znaczki pocztowe, a nawet witraże, można zobaczyć na wystawie w Muzeum Etnograficznym. Kazanie do ptaków prezentuje zbiory pana prof. Franciszka Kusiaka, historyka i wieloletniego wykładowcy Uniwersytetu Wrocławskiego, który od lat kolekcjonuje wizerunki swojego patrona.

Zainteresowanie świętym imiennikiem wpoiła profesorowi jego matka, zapewne pod wpływem pielgrzymki, którą odbyła w wieku 16 lat do sanktuarium franciszkańskiego w Leżajsku. Kiedy po 14 latach od tego zdarzenia urodziła syna, nadała mu imię Franciszek. Na imieniny czy na gwiazdkę syn otrzymywał od matki obrazki z przedstawieniem św. Franciszka. W dorosłym życiu sam zaczął zbierać jego wizerunki, kupując je w antykwariatach, na giełdach staroci czy w internecie.

Na wystawie pokazane zostaną obiekty zróżnicowane pod względem techniki wykonania i typów ikonograficznych – a tych nie brakuje w przypadku tego świętego. Życie św. Franciszka było krótkie, lecz intensywne i pełne ważnych wydarzeń, jak stygmatyzacja, kazanie do ptaków, spotkanie z wilkiem z Gubbio czy z sułtanem Egiptu, błogosławieństwo Asyżu, adoracja krzyża i wreszcie śmierć, które do dziś są źródłem inspiracji dla artystów – tłumaczy pani Joanna Kurbiel.

Widzowie zobaczą obrazki wykonane różnymi technikami graficznymi. Niektóre z nich są unikatowe i rzadko spotykane, inne pochodzą ze znanych serii wydawanych w XVII, XVIII i XIX w. przez europejskie oficyny wydawnicze. Stylistycznie wyróżniają się dwa francuskie zbiory z pierwszej połowy XX w., które zachwycają geometrycznymi ornamentami i liternictwem w stylu art déco.

Zgromadzone na ekspozycji medale pamiątkowe były wybijane lub odlewane z okazji okrągłych rocznic i doniosłych wydarzeń. Podobnie znaczki pocztowe, które wiele państw emitowało pojedynczo lub seriami. Podziwiać na nich można reprodukcje dzieł sztuki wielkich artystów, takich jak Giotto, Botticelli, El Greco czy Tycjan. Z kolei wśród medali zaskakujący jest ten z podobizną Jakobiny z Settesoli, jednej z nielicznych niewiast, które pojawiły się w życiu Franciszka.

Unikatowe w pokazywanej kolekcji są dwa witraże z wizerunkiem „świętego od zwierząt”. Ich obecność na wystawie jest tym bardziej warta uwagi, że witraże nieczęsto goszczą w muzealnych salach ekspozycyjnych.

Zaprezentowane również zostaną współgrające z duchowością św. Franciszka obrazy współczesnej malarki z Roztocza Elżbiety Hałasy. Ich głównym tematem jest roztoczańska przyroda, pośród której artystka sportretowała świętego w nieoczywistych sytuacjach, odbiegających od powszechnej ikonografii, np. w trakcie pracy przy żniwach.

Obiekty zgromadzone na wystawie pozwalają prześledzić, jak zmieniała się wizualna narracja o św. Franciszku oraz jak silnie symbolika franciszkańska zakorzeniła się w kulturze europejskiej. Prezentacja kolekcji prof. Kusiaka jest więc nie tylko świadectwem indywidualnej pasji kolekcjonerskiej, lecz także zaproszeniem do refleksji nad trwałością franciszkańskiego przesłania – zachęca pani Marta Derejczyk, kierownik Muzeum Etnograficznego we Wrocławiu.

Ekspozycji towarzyszyć będzie publikacja.