Krajobraz i miejsce. Pejzaż w fotografii artystycznej na Górnym Śląsku od Jana Bułhaka do Diany Lelonek

Muzeum w Gliwicach

Krajobraz i miejsce. Pejzaż w fotografii artystycznej na Górnym Śląsku od Jana Bułhaka do Diany Lelonek

wykład pana Mikołaja Chmielińskiego

Willa Caro, ul. Dolnych Wałów 8a

3 grudnia 2025 roku, godz. 17.00

Punktem wyjścia będzie jedna z sześciu prac Diany Lelonek wykonanych w 2015 roku w ramach cyklu Yesterday I met the really wild man. Fotografia ukazuje teren porośnięty wysokimi zaroślami, z których wyłania się grupa postaci. W tle majaczy sylwetka monumentalnej Huty Katowice – wizytówki dekady Edwarda Gierka. To nieoczywiste zestawienie zachęca nas, by przemyśleć na nowo relację kultury i natury, rolę człowieka w środowisku oraz to, jak definiujemy pojęcie krajobrazu. Inspiruje również do zrobienia kroku wstecz i zgłębienia, jak śląscy fotografowie, nader często podejmujący w twórczości gatunek pejzażu, obrazowali lokalny krajobraz.

W tym celu podczas wykładu prześledzimy fotografie prezentowane na pierwszych Okręgowych Wystawach Fotografiki organizowanych w latach 50., u początków istnienia Okręgu Śląskiego Związku Polskich Artystów Fotografików, i twórczość krajobrazową kolejnych dekad, takich artystów jak Anna Chojnacka, Edward Poloczek, Andrzej Koniakowski czy Michał Cała. Analizy prac zademonstrują, że przyjmowane sposoby obrazowania Śląska wynikały ze splotu uwarunkowań – były m.in. głosem w debatach nad dziedzictwem piktorializmu i Fotografii Ojczystej, nowoczesnymi formami prezentacji fotografii, sytuacją społeczną w regionie, zagrożeniami ekologicznymi czy wyrazem przywiązania do lokalnego krajobrazu.

Mikołaj Chmieliński – historyk sztuki, absolwent studiów magisterskich w Instytucie Historii Sztuki na Uniwersytecie Warszawskim. Od 2023 roku związany z Fundacją Archeologia Fotografii w Warszawie, gdzie pełni rolę specjalisty ds. archiwum, edukatora i kuratora wystaw (Gdzie oryginał? Sztuka na fotografii, Galeria FAF w Warszawie, 2024; Mariusz Hermanowicz. Wszystkie ślady, Vintage Photo Festival w Bydgoszczy, 2024). W 2023 roku otrzymał Nagrodę im. Jana i Wojciecha Wawrzynków za najlepszą pracę magisterską poświęconą dziejom politycznym, kulturze i problemom społecznym Śląska za tekst Fotografia krajobrazowa jako reprezentacja miejsca. Pejzaż w fotografii artystycznej na Górnym Śląsku w latach 1950–1992.

Dzięki dotacji ministra kultury i dziedzictwa narodowego w ramach programu Kolekcje Sztuki Współczesnej 2025 udało się nabyć dwie prace Diany Lelonek z serii Yesterday I Met a Really Wild Man, 2015.