Księże Małe

Muzeum Architektury we Wrocławiu

Księże Małe

4 października 2025 roku, godz. 12.00

To jedyne we Wrocławiu osiedle, które od początku wymyślono i zrealizowano jako osiedle modernistyczne. Mimo wielu zmian, jakie w ciągu kilku dekad zaszły w bryłach budynków, do dziś zachowało niezmieniony układ przestrzenny i klimat kameralnego, spójnego pod względem architektonicznym założenia. 26 kwietnia 2028 roku minie setna rocznica jego zaprojektowania. Nasze kroki kierujemy na Księże Małe.

Do 1928 roku Księże Małe było podwrocławską wsią. Pierwsze plany jego nowego zagospodarowania pojawiły się w 1908 roku, a następne w 1921 – w ramach konkursu na rozbudowę Wrocławia. Do sporządzenia ostatecznego planu miejskiego osiedla zasiedli w 1928 roku Fryderyk Behrendt i Henryk Knipping – zakładał on budowę 700 mieszkań dla ok. 3 tysięcy osób. Do prac projektowych zaangażowani byli współtwórcy wzorowego osiedla WuWA, Paweł Heim i Albert Kempter, oraz Jan Thomas, Rudolf Sack i Gustaw Wolf.

Głównym założeniem twórców Księża Małego było zapewnienie jego mieszkańcom „minimum socjalnego”, czyli mieszkań zaprojektowanych zgodnie z reformatorskim ruchem Bauhausu i Neues Bauen – dobrze oświetlonych, przewiewnych, otoczonych zielenią. Dlatego między budynkami utworzono zielone dziedzińce z placami zabaw, obsadzone specjalnie dobieranymi gatunkami drzew. Ponieważ nieodzownym warunkiem były niskie koszty budowy osiedla, a w konsekwencji niskie czynsze, zrezygnowano z łazienek w mieszkaniach oraz poddaszy z suszarniami – usytuowano je w centralnej, wspólnej dla mieszkańców łaźni i suszarni.

Podczas sobotniego spaceru, prowadzonego przez pana Michała Chaderę oraz członków lokalnej grupy Księże w Pełni, odwiedzimy całe osiedle: przejdziemy ulicami Katowicką, Chorzowską i Opolską, zobaczymy ceramiczne płaskorzeźby i rzeźby plenerowe, zajrzymy na wewnętrzne dziedzińce, a następnie skierujemy kroki w stronę kościoła pw. NMP Wspomożycielki Wiernych i Przepompowni na Świątnikach. Posłuchamy o architekturze i życiu codziennym na Księżu: lokalnych inicjatywach i wydarzeniach, które są tu organizowane.

Michał Chadera – historyk i edukator architektoniczny, od 2023 roku zawodowo związany z Działem Edukacji Muzeum Architektury we Wrocławiu. Absolwent Dziedzictwa Kultury Materialnej na Uniwersytecie Wrocławskim. Bada i popularyzuje zagadnienia związane z architekturą i urbanistyką oraz historie lokalne. Autor i współprowadzący wydarzeń kulturalnych – wykładów, warsztatów i spacerów. Koordynator cyklu „Spotkajmy się w mieście”.

Muzeum Architektury we Wrocławiu, ul. Bernardyńska 5