Lwowianki

Muzeum Narodowe w Krakowie

Lwowianki / Львівʼянки

Wystawa prezentuje piętnaście biografii artystek, których życie i twórczość splotły się z historią Lwowa: wojną, masowymi przesiedleniami i rozpadem granic państwowych. Ich prace to akty afirmacji życia, mimo destrukcji, jaką przyniosła historia.

Ekspozycja wpisuje się w kontekst badań nad modernizmem oraz wpływem historii na sztukę ‒ zgodnie z tezą prof. Andrzeja Turowskiego, który w książce Radykalne oko wskazuje I wojnę światową jako kluczowe i formujące wydarzenie dla historii modernizmu, a zarazem odsłaniające odmienne doświadczenia kobiet i mężczyzn. Kurator wystawy Lwowianki / Львівʼянки, pan Andrzej Bojarow, idzie o krok dalej, poszerza tę perspektywę o wydarzenia II wojny światowej oraz ich wpływ na losy lwowskich artystek. Trwająca agresja Rosji przeciwko Ukrainie uaktualnia te bolesne przeżycia.

Każda z prezentowanych na wystawie artystek otrzymała przestrzeń, która łączy dzieła z dokumentacją biograficzną i kontekstem historycznym. Całość buduje emocjonalny i refleksyjny obraz środowiska artystycznego, którego wspólnotowość przekraczała granice językowe, etniczne i wyznaniowe. Na ekspozycji prezentowanej w Gmachu Głównym (al. 3 Maja 1) zobaczymy prace różnorodne pod względem treści i technik wykonania. Wśród nich są obrazy olejne, rzeźby, fotografie, a także techniki cyfrowe. Łącznie to ponad 20 obiektów.

Ekspozycja przestawia prace nieznane dotąd szerokiej publiczności. Jej głównym punktem jest antywojenny kolaż Margit Sielskiej pt. Nie chcemy wojny z lat 30. XX wieku, pochodzący ze zbiorów rodzinnych, a od 2023 r. znajdujący się w kolekcji Narodowego Muzeum Sztuki w Kijowie (NAMU). To dzieło o wyjątkowej sile wyrazu, które w sposób poruszający koresponduje z obecną wojną na Ukrainie. Margit Sielska, artystka pochodzenia żydowskiego, w swojej pracy łączyła symbole chrześcijańskie z językiem polskim. Uznana po wojnie za artystkę ukraińską, stała się symbolem tożsamości kulturowej Lwowa.

Drugim unikatowym eksponatem jest rzeźba Luny Drexler pt. Mulatka, znana także pod nazwą Jolanta, z 1910 roku. Jest to popiersie dziewczynki, adoptowanej przez Feliksa Sielskiego, której historia splata się z lwowskim środowiskiem artystycznym i społecznym.

Na wystawie zobaczyć można także archiwalne fotografie i materiały z prywatnego archiwum Sielskich, m.in. portrety Margit Reich-Sielskiej, Marii Teysseire czy Wandy Diamand, a także filmy podróżnicze z lat 20. i 30. ubiegłego wieku autorstwa Zofii Jablonskiej, zrealizowane m.in. na Dalekim Wschodzie i w Maroku.

Do współczesności nawiązuje projekcja wideo Olgi Marusyn, odnosząca się bezpośrednio do obecnej wojny. Dziedzictwo lwowianek trwa i zyskuje nowe formy.

Wystawę można oglądać od 12 września 2025 r. do 1 marca 2026 r. Ekspozycja dostępna jest w ramach Galerii Sztuki Polskiej XX + XXI wieku na II piętrze.