Od szkicu do panoramy. Czterdziestolecie udostępnienia „Panoramy Racławickiej” we Wrocławiu

Muzeum Narodowe we Wrocławiu

Muzeum Narodowe we Wrocławiu

pl. Powstańców Warszawy 5

Od szkicu do panoramy. Czterdziestolecie udostępnienia
„Panoramy Racławickiej” we Wrocławiu

15 czerwca – 12 października 2025 roku

Kuratorka: Natalia Sienkiewicz

Jak powstawał największy polski obraz, jak wyglądały przygotowania do jego namalowania? Wystawa czasowa, otwierana w 40. rocznicę udostępnienia we Wrocławiu Panoramy Racławickiej, odkrywa historię jednego z najważniejszych dzieł polskiej sztuki. Kluczowym punktem ekspozycji, wokół którego zbudowana zostanie narracja, będzie Mała Panorama Racławicka – wypożyczona z prywatnej kolekcji. Wśród pokazywanych prac znajdą się także m.in. pierwszy szkic do portretu Tadeusza Kościuszki czy żartobliwy rysunek przedstawiający dwóch pojedynkujących się artystów stojących na rusztowaniach Panoramy Racławickiej.

Wystawa przybliża fascynujący proces twórczy, który doprowadził do powstania jednego z najbardziej rozpoznawalnych dzieł malarstwa historycznego. Zarówno ekspozycja, jak i towarzyszący jej katalog mają na celu ukazanie etapów pracy nad monumentalnym obrazem, począwszy od pierwszych koncepcji w postaci drobnych szkiców, poprzez rysunki projektowe i studia olejne, aż po ukończoną panoramę.

Pierwszym krokiem w procesie tworzenia Panoramy Racławickiej było wykonanie licznych szkiców, które stanowiły fundament koncepcyjny kompozycji. Te szybkie, często ołówkowe rysunki odgrywały kluczową rolę w określeniu układu, dynamiki i narracji dzieła. Stopniowo przekształcały się w rozbudowane studia malarskie, będące pełnoprawnymi obrazami. Wystawa pozwala prześledzić tę ewolucję – od szkiców postaci, scen bitewnych i pejzaży po monumentalny obraz.

Szczególną uwagę warto zwrócić na koncepcyjne rysunki Jana Styki, który był głównym inicjatorem projektu – mówi pani Natalia Sienkiewicz, kuratorka wystawy. – Te przedstawiające Tadeusza Kościuszkę, kosynierów oraz polskich żołnierzy nie tylko ukazują ogrom pracy włożonej w stworzenie panoramy, lecz także świadczą o wyjątkowym talencie Styki, jego dbałości o detale i historyczną wiarygodność. Dzięki nim można prześledzić, jak artysta wyobrażał sobie poszczególne sceny bitwy pod Racławicami, nadając postaciom wyrazistość i indywidualny charakter. Rysunki te dowodzą także niezwykłej precyzji w odwzorowywaniu uzbrojenia, mundurów oraz krajobrazu.

Jednym z kluczowych etapów było stworzenie przez Jana Stykę i Wojciecha Kossaka Małej Panoramy Racławickiej – cyklu czterech olejnych malowideł. Służyły jako próbna kompozycja, umożliwiając dopracowanie dynamiki bitwy oraz narracji historycznej w mniejszej skali. Stanowiły także istotny punkt odniesienia dla zespołu artystów pracujących nad monumentalnym płótnem, pozwalając na lepszą koordynację ich pracy.

Celem wystawy jest także przypomnienie twórców biorących udział w realizacji Panoramy Racławickiej: Jana Styki, Wojciecha Kossaka, Ludwiga Bollera, Tadeusza Popiela, Zygmunta Rozwadowskiego, Teodora Axentowicza, Michała Sozańskiego, Włodzimierza Tetmajera, Wincentego Wodzinowskiego. Zaprezentowane zostaną również prace podejmujące temat bitwy pod Racławicami, ale namalowane przez artystów niebiorących udziału w powstawaniu dzieła przeznaczonego dla Lwowa, m.in. Jana Matejki czy Józefa Chełmońskiego.

Wystawie towarzyszyć będzie katalog zawierający fotografie dzieł oraz teksty przybliżające historię i proces powstawania Panoramy Racławickiej.