Płytki, flizy, tafelki. Ceramiczne intermezza

Muzeum Narodowe we Wrocławiu

Muzeum Narodowe we Wrocławiu

pl. Powstańców Warszawy 5

Płytki, flizy, tafelki. Ceramiczne intermezza

2 czerwca – 30 sierpnia 2026 roku

Kuratorka wystawy: Jolanta Sozańska

Najcenniejsze flizy z kolekcji Muzeum Narodowego we Wrocławiu – wielobarwne hiszpańskie azulejos i błękitno-białe płytki niderlandzkie – można zobaczyć na kameralnej wystawie.

Fliza (fliz) to cienka płytka z wypalonej gliny używana najczęściej do okładania ścian. Hiszpanie poznali ten sposób zdobienia architektury w X w. za pośrednictwem arabskich najeźdźców, którzy w Europie zaszczepili swoją rodzimą tradycję. Obcy zwyczaj w XIV stuleciu stał się nawykiem mieszkańców Półwyspu Iberyjskiego, dając asumpt powiedzeniu no ava casa sin azulejos (nie ma domu bez fliz), aktualnemu do dziś. Natomiast w Niderlandach moda na ceramiczne płytki okładzinowe pojawiła się w XV w. wraz z zachwytem włoską majoliką. Pragmatyczni Holendrzy dekoracyjny potencjał barwnych fliz połączyli z właściwościami praktycznymi ceramiki i przenieśli płytki na ściany, układając je w miejscach narażonych na wilgoć i zabrudzenia. Na początku XVII w. Niderlandy stały się monopolistą w produkcji ceramiki okładzinowej, a powstające tam wyroby trafiały aż do Ameryki Południowej.

Wystawa jest wyborem z liczącej 186 obiektów kolekcji płytek ściennych i podłogowych. Największym zbiorem w niej są flizy niderlandzkie, głównie biało-niebieskie, z malowanymi scenami biblijnymi i rodzajowymi. W większości zostały wykonane w warsztatach fryzyjskich, które w XVIII i na początku XIX w. liczniejszą grupę klientów miały za granicą – w krajach niemieckich, Skandynawii, nawet Rosji – niż w ojczyźnie.

Słynnych hiszpańskich azulejos w kolekcji wrocławskiej jest mniej, a jednak wystarczająco, by potwierdzić niezwykły urok tej ceramiki i usatysfakcjonować badaczy. Zgromadzony zespół dokumentuje techniki dekoracji, typy form i style fliz produkowanych na obszarze całego Półwyspu Iberyjskiego.

Podobny poglądowy charakter ma zespół średniowiecznych niemieckich płytek podłogowych, dziś już nielicznych, niegdyś na obszarze całej Europy tak powszechnych w katedrach, klasztornych krużgankach i zamkach.

Kilku artefaktom w kolekcji warto poświęcić baczniejszą uwagę – wyróżnia je bardziej urozmaicona, czy nawet zupełnie niezwyczajna, dekoracja oraz jakość wykonania – mówi pani Jolanta Sozańska. – W zespole hiszpańskim osobliwością jest ceramiczny szyld adresowy, który na Półwyspie Iberyjskim był popularnym sposobem oznaczania siedzib od czasów wczesnego renesansu – takie azulejo z herbem stanowiło czytelną wskazówkę statusu właściciela.

Drugim wyjątkowym zabytkiem hiszpańskim jest sporych rozmiarów rokokowa płyta-obraz z uroczym przedstawieniem egzotycznego ptaka, najpewniej zimorodka – bodaj największa estetyczna ozdoba całego zbioru. Pośród holenderskich obiektów natomiast wyróżniają się produkty wykonane w warsztatach w Rotterdamie i Amsterdamie, które w XVII stuleciu były wiodącymi ośrodkami ceramiki okładzinowej w Republice Zjednoczonych Prowincji.

Kolekcja fliz wrocławskiego Muzeum Narodowego, oprócz swych walorów zabytkowych i estetycznych, jest opowieścią o dziejach pomysłów i mód na odwieczną ludzką potrzebę otaczania się pięknem – informuje pan dr hab. Piotr Oszczanowski, dyrektor MNWr. – Jest także opowieścią o ambicjach i snobizmach mieszkańców dawnych siedzib. Jest wreszcie również potwierdzeniem pasji kolekcjonerskiej i bardzo świadomego budowania reprezentatywnego wyboru tych urodziwych artefaktów. Do nich należą zarówno charakterystyczne wyroby holenderskie, jak i hiszpańskie.

Wraz z udostępnieniem ekspozycji ukazał się katalog wrocławskiej kolekcji autorstwa Jolanty Sozańskiej. Opracowanie zawiera – poza prezentacją wszystkich obiektów – historię zwyczaju zdobienia architektury ceramicznymi okładzinami oraz słownik fachowych terminów.

***

14 czerwca, godz. 13.00, 12 lipca, godz. 13.00, 26 lipca, godz. 13.00, 30 sierpnia, godz. 12.00

Oprowadzanie kuratorskie. Prowadzenie: pani Jolanta Sozańska.

***

4 lipca, godz. 11.00

Dekoracje ceramiczne wnętrz pałacowych na Śląsku w dobie nowożytnej

Wykład pana Michała A. Pieczki. Podczas spotkania zostaną omówione przykłady dekoracji wnętrz płytkami ceramicznymi, jakie można odnaleźć w niektórych pałacach i dworach na terenie Śląska. Słuchacze dowiedzą się więcej o dekoracjach tego rodzaju zastosowanych m.in. w pałacach w Pakoszowie i Krzyżowicach oraz kamienicy Beyersdorfów we Wrocławiu.

Sala 116. Wstęp wolny.

***

18 lipca, godz. 11.00

Ceramiczne intermezza w plastycznym i muzycznym dwugłosie

Wykład pani Jolanty Sozańskiej i pana Michała A. Pieczki będzie okazją do przyjrzenia się przykładom ozdobnych flizów, kafli i tafelków z kolekcji Muzeum. Prelegenci, w swoistym dwugłosie kształtowanym na wzór prowadzenia linii melodycznych w barokowej inwencji, opowiedzą o formach obiektów ceramicznych i wyjaśnią treści oraz znaczenia pojawiające się na ich powierzchni.

Sala 116. Wstęp wolny.

***

18 lipca, godz. 15.00

Ukryte wzory miasta – spacer po ołbińskich kamienicach Wrocławia

Tematyczny spacer towarzyszący wystawie, prowadzenie: pan Filip Heliasz / Wrocław – Inwestycje budowlane. Kamienice na Ołbinie, m.in. przy ul. Chemicznej 5, Nowowiejskiej 65, 89 i 95, Henryka Sienkiewicza 116, Rozbrat 14 czy Walecznych 3 i 21, zachwycają XIX- i XX-wiecznymi sieniami i klatkami schodowymi zdobionymi polichromiami, posadzkami, płytkami, sztukateriami i niesamowitymi schodami.

Zbiórka: ul. Bolesława Prusa 53/55 – przy gmachu Wydziału Architektury Politechniki Wrocławskiej (po stronie parku Stanisława Tołpy). Wstęp wolny.

***

25 lipca, godz. 15.00

Flizy holenderskie na obrazach rodzajowych małych mistrzów

Wykład pana Grzegorza Wojturskiego. Prelegent podzieli się swoją pasją do śledzenia na obrazach rodzajowych lub portretach szczegółów codziennego życia obywateli Niderlandów. Zwiedzający poznają pierwotne miejsca instalowania flizów, ich kształty i typowe tematy dekorujące powierzchnie miniaturowych, ceramicznych obrazków. Dowiedzą się, jak funkcja tych dzieł zmieniała się w XVIII i XIX w.

Sala 116. Wstęp wolny.