Rok 1764. Przełom czy kontynuacja?

Muzeum Łazienki Królewskie

Rok 1764. Przełom czy kontynuacja?

Sesja naukowa w 260. rocznicę wyboru i koronacji ostatniego władcy Rzeczypospolitej

24 października 2024 r., godz. 09.00

Pałac na Wyspie, ul. Agrykola 1, Warszawa

Zapraszamy na sesję naukową poświęconą cezurze roku 1764 w dziejach politycznych, społecznych i kulturowych Rzeczypospolitej. Wstęp wolny.

W 2024 r. obchodzimy 260. rocznicę wyboru i koronacji ostatniego władcy Rzeczypospolitej. Rok 1764, jak każdy początek panowania monarchy, był ważny już dla współczesnych, jednak losy państwa w II połowie XVIII w. sprawiły, że to panowanie z wielu powodów stało się jednym z najważniejszych w dziejach Rzeczypospolitej. W historiografii rok 1764 należy bez wątpienia do najczęściej przywoływanych cezur – wpływa znacząco na myślenie o dziejach XVIII w., o dokonujących się wówczas przemianach, procesach, kluczowych wydarzeniach.

Wysiłek kolejnych pokoleń badaczy sprawia, że wiemy coraz więcej, a jednocześnie ciągle aktualne pozostaje pytanie, czy łatwo narzucający się podział XVIII stulecia na czasy przed i po 1764 r. jest zawsze właściwy. Czy jego przyjęcie nie fałszuje i nie utrudnia wyważonych ocen, a przede wszystkim wyjaśniania procesów trwających znacznie dłużej, niepowiązanych nierozerwalnie z jednostkowymi wydarzeniami? Wydarzenia takie, nawet jeśli otwierają drogę do zmian i wpływają na nie, są głęboko zakorzenione w przeszłości oraz związane z wydarzeniami późniejszymi, bez których ich zaistnienie nie pozostawiłoby śladu. Być może jednak w kontekście pewnych zjawisk i procesów nie sposób zapomnieć o roku 1764?

Program:

godz. 9.00–9.20 – otwarcie sesji

godz. 9.20–9.50 – Stanisława Augusta „Nowe świata polskiego tworzenie”. Naprawdę?, pan Ryszard Butterwick-Pawlikowski, Muzeum Historii Polski

Sejm

godz. 9.50–10.10 – Początek trudnych reform. Rok 1764 w dziejach sejmu Rzeczypospolitej Obojga Narodów, pan Witold Filipczak, Instytut Historii Uniwersytetu Łódzkiego

Sejmiki

godz. 10.10–10.25 – Od rządów sejmikowych do kryzysu? Przemiany znaczenia sejmików w latach 1696–1763, pan Michał Zwierzykowski, Wydział Historii Uniwersytetu Adama Mickiewicza, pan Andrzej Macuk, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk

godz. 10.25–10.40 – Na drodze do uporządkowania ustroju. Funkcjonowanie sejmików po reformach 1764 r., pan Grzegorz Glabisz, Wydział Historii UAM, pani Monika Jusupović, Instytut Historii PAN

Myśl polityczna

godz. 10.40–11.10 – Polska myśl polityczna XVIII wieku – kontynuacja czy zerwanie?, pani Anna Grześkowiak-Krwawicz, Instytut Badań Literackich PAN

godz. 11.10–11.30 – dyskusja

godz. 11.30–12.00 – przerwa

Unia polsko-litewska

godz. 12.00–12.15 – Ściślejsza integracja czy nowa orientacja w unii litewsko-polskiej?, pan Andrzej Rachuba, Instytut Historii PAN

godz. 12.15–12.30 – Od idei stworzenia jednolitego państwa do odnowienia unii, pani Ramunė Šmigelskytė-Stukienė, Muzeum Narodowe Pałac Wielkich Książąt Litewskich w Wilnie

Dyplomacja

godz. 12.30–13.00 – Dyplomacja epoki saskiej i stanisławowskiej: najważniejsze wyzwania i kierunki zmian, pani Urszula Kosińska, Wydział Historii Uniwersytetu Warszawskiego, pan Adam Danilczyk, Instytut Historii PAN

Dwór

godz. 13.00–13.15 – Dwór – widmo, czy realny ośrodek władzy? Wettynowie między Dreznem a Warszawą 1697–1763, pan Adam Perłakowski, Instytut Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego

godz. 13.15–13.30 – Dwór i ludzie dworscy – znaczenie zaplecza personalnego władcy w czasach rządów Stanisława Augusta, pan Piotr Skowroński, Muzeum Łazienki Królewskie

godz. 13.30–14.00 – dyskusja

godz. 14.00–15.00 – przerwa

Rola kobiet

godz. 15.00–15.30 – 1764 – przełom czy kontynuacja aktywności kobiet w życiu społeczno-kulturowym, pani Małgorzata Kowalczyk, Instytut Historyczny Uniwersytetu Wrocławskiego, pani Agata Roćko, Instytut Badań Literackich PAN

Literatura

godz. 15.30–16.00 – Czas literatury a czas polityki. Czy dla dyskursu literackiego rok 1764 był datą znaczącą?, pani Barbara Judkowiak, Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej UAM, pani Aleksandra Norkowska, Wydział Literaturoznawstwa Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego

Architektura i urbanistyka

godz. 16.00–16.15 – Czy rok 1764 stanowił przełom w architekturze polskiej?, pan Jakub Sito, Instytut Sztuki PAN

godz. 16.15–16.30 – Polityka architektoniczna po 1764 r., pan Przemysław Wątroba, Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie

godz. 16.30–16.50 – dyskusja

godz. 16.50–17.10 – przerwa

godz. 17.10–18.20 – panel dyskusyjny: pani Teresa Kostkiewiczowa, pani Angela Sołtys, pan Stanisław Roszak, pan Ryszard Butterwick-Pawlikowski

godz. 18.20–18.30 – zamknięcie obrad

godz. 18.30–20.00 – zebranie członków Polskiego Towarzystwa Badań nad Wiekiem Osiemnastym

Organizatorzy: Polskie Towarzystwo Badań nad Wiekiem Osiemnastym, Muzeum Łazienki Królewskie. Partnerzy: Muzeum Historii Polski, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, Uniwersytet Adama Mickiewicza.