Transformacje. Nowoczesność w III RP

Muzeum Narodowe w Krakowie

Transformacje. Nowoczesność w III RP to wystawa, która stanowi zwieńczenie cyklu „4 × nowoczesność”, realizowanego w Muzeum Narodowym w Krakowie od 2021 roku. W jego ramach odkrywamy różnorodne sposoby rozumienia nowoczesności w polskiej sztuce, architekturze i dizajnie od przełomu XIX i XX wieku po współczesność. Ekspozycja prezentuje fenomen rewizji idei nowoczesności i jej tytułowej transformacji po 1989 roku. Stanowi okazję do refleksji nad sztuką ostatnich 35 lat na tle zmian społecznych, politycznych i technologicznych. To wydarzenie, które przedstawia dynamikę, złożoność i wielogłos współczesnej kultury.

Wystawę rozpoczyna fenomen postmodernizmu, stanowiący w pierwszym okresie po 1989 roku punkt odniesienia dla procesu transformacji. Postmodernizm negował dotychczasowe doktryny, łamał konwencje i manifestował się w niepohamowanej różnorodności form. Podważał ideę nieograniczonego postępu, geometrycznej i minimalistycznej estetyki czy wartość myślenia utopijnego. Był to czas, gdy odzyskana wolność, zarówno artystyczna, jak i społeczna, pozwalała na eksperymentowanie z nowymi ideami. Inspiracji szukano w nowoczesnym kanonie funkcjonalizmu, interesowano się m.in. innością, przekraczaniem tabu, kulturą popularną czy kiczem.

Kolejna część wystawy pokazuje, że dekadę później scenę artystyczną zdominował odczytany na nowo modernizm, nazywany przez nas neomodernizmem. Na znaczeniu zyskały praktyczność, prostota form, minimalizm i oszczędność. W polskiej architekturze i projektowaniu neomodernizm pozostaje dominującym nurtem, łączącym nowoczesne technologie i materiały z potrzebami użytkowników. W sztuce natomiast na nowo odkryto tradycję awangardową, kierując się zarówno ku abstrakcji i surrealizmowi, jak i działaniom o wymiarze społecznym.

Wielogłos – ostatnia część wystawy to refleksja nad szansami i zagrożeniami, jakie niesie ze sobą projekt modernistyczny. Obiekty sztuki są tu komentarzem i refleksją wobec historii modernizmu, w tym jej alternatywnych wersji, a także problemów stwarzanych przez współczesność. W tej części wystawy znalazły się dzieła, w których artyści podejmują tematy związane z cyfryzacją, zmianami w sposobie życia, kształtowaniem przestrzeni prywatnej i publicznej, emancypacją, a także dialogiem z naturą – zjawiskiem zyskującym na znaczeniu w ostatnich latach w kontekście rozwoju ekologicznych i zrównoważonych rozwiązań w architekturze. Świat sztuki wchodzi w dialog i pokazuje odmienne perspektywy na powyższe kwestie. Ten wielogłos jest bogactwem współczesności, które na wystawie chcemy zaprezentować.

Zaproponowane wyżej kategorie opisujące czasy transformacji pozostają ze sobą w dynamicznej relacji, a ich wzajemne zależności warunkują ich współczesne odczytanie. (…) Najistotniejszym wyzwaniem pozostaje więc takie moderowanie współczesnej polifonii, aby budować nie antagonizmy, lecz przestrzeń wspólną, wspierając i zbiorową, i jednostkową emancypację, tak aby ich nie przeciwstawiać. Istotną kwestią jest docenienie faktu, że nie istnieje jeden obowiązujący wzorzec nowoczesności, do którego trzeba dojrzewać i który należy w całości przyjmować. Uniwersalne pryncypia nowoczesności, jeżeli mają zostać z pożytkiem zaakceptowane, muszą wpisać się w partykularyzmy kulturowe i tylko przez nie mogą się wyrażać. Sztuka, architektura i dizajn odgrywają w tym procesie istotną rolę, budując przestrzeń takiej polifonicznej i konsensualnej debaty, co chce pokazać nasza wystawa, podsumowująca trzy dekady transformacji i poszukiwania nowych formuł nowoczesności – pisze w katalogu do wystawy jej pomysłodawca, pan prof. dr hab. Andrzej Szczerski, dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie.

Na ekspozycji znajdują się prace najważniejszych polskich artystów i projektantów działających po 1989 roku, z których większość zostanie w Muzeum Narodowym w Krakowie zaprezentowana po raz pierwszy. Wystawa zwraca uwagę na kluczowe problemy czasów transformacji, pokazując zarówno dzieła będące emblematem czasów III RP, jak i prace mniej znane, nieprezentowane dotąd szerzej w muzeach. Na ekspozycji znalazło się niemal 350 eksponatów, pochodzących ze zbiorów publicznych, prywatnych oraz wypożyczonych od samych twórców: obrazy, rzeźby, instalacje, grafiki, fotografie czy filmy. Za pomocą makiet, planów i rysunków można obcować z architekturą. Są także liczne obiekty rzemiosła artystycznego, przedmioty codziennego użytku, meble i moda.

Informacje dla zwiedzających:

Transformacje. Nowoczesność w III RP

Gmach Główny, al. 3 Maja 1

Czas trwania: 20 grudnia 2024 – 18 maja 2025 r.

Godziny otwarcia:

poniedziałek: nieczynne, wtorek–niedziela: 10.00–18.00

Zespół kuratorski:  prof. dr hab. Czesława Frejlich, Alicja Kilijańska, Joanna Regina Kowalska, Agata Małodobry, prof. dr hab. Andrzej Szczerski, dr Katarzyna Uchowicz. Koordynacja: Katarzyna Pawłowska. Projekt aranżacji wystawy: Magdalena Bujak.

Realizację wystawy dofinansowano ze środków ministra kultury i dziedzictwa narodowego.