W stronę ducha i mitu. Malczewski w Gliwicach

Muzeum w Gliwicach

W stronę ducha i mitu. Malczewski w Gliwicach

Wernisaż: 19 września 2025 r., godz. 17.00. Wstęp wolny.

W Willi Caro (ul. Dolnych Wałów 8a) już wkrótce spotkamy się z malarstwem Jacka Malczewskiego — jednego z najwybitniejszych twórców polskiego symbolizmu. Wystawa W stronę ducha i mitu to artystyczna podróż przez świat wyobraźni, mitów i duchowości spleciony z historią naszego narodu i wewnętrznym światem artysty.

Jacek Malczewski – mistrz symbolizmu i malarz duszy polskiej

Jacek Malczewski (1854–1929) to jeden z najwybitniejszych malarzy przełomu XIX i XX wieku. Jego twórczość to połączenie realizmu, mitologii, narodowych motywów i głębokiej refleksji filozoficznej. Malczewski potrafił przekształcać osobiste przeżycia i losy narodu w uniwersalne symbole – jego obrazy są pełne tajemniczych postaci, aniołów, faunów, personifikacji Polski i egzystencjalnych pytań.

Na ekspozycji ukazane zostaną najważniejsze wątki malarskiej opowieści Malczewskiego – od romantycznych uniesień inspirowanych twórczością Juliusza Słowackiego (w tym poruszająca wersja Śmierci Ellenai), przez obrazy martyrologiczne oraz te zaczerpnięte z legend i ludowych podań, aż po symboliczne sceny ukazujące samotność artysty, jego zmagania z twórczym przeznaczeniem oraz poszukiwania sensu i natchnienia.

Zobaczymy ikoniczne dzieła, takie jak Wytchnienie i Moje modele, liczne autoportrety czy subtelne, pełne emocji portrety Marii Balowej – muzy, powierniczki i źródła niejednej inspiracji.

Wystawa ukaże także mniej oczywiste oblicze Malczewskiego – pejzaże, które, choć pozbawione figur, tchną niepokojącą symboliką i atmosferą niedopowiedzianych historii. Dopełnieniem będą portrety bliskich: dzieci, żony, przyjaciół i wybitnych artystów epoki, takich jak Leon Wyczółkowski czy Stanisław Witkiewicz. Wśród prezentowanych dzieł znajdzie się również olejny szkic z kolekcji Muzeum w Gliwicach.

Kuratorką ekspozycji jest pani Urszula Kozakowska-Zaucha z Muzeum Narodowego w Krakowie, która podczas wernisażu wygłosi wykład poświęcony Malczewskiemu pt. „Moje wizje to moje życie” – Jacek Malczewski – jego życie i twórczość, a następnie zaprosi publiczność na oprowadzanie po wystawie.

Wykłady i oprowadzania kuratorskie towarzyszące wystawie:

22 listopada, godz. 11.00: „Jacek jest zdrów, ma się dobrze i maluje historyjki, których nikt nie rozumie” – symbolizm Jacka Malczewskiego

Wykład przybliży wciąż nie do końca zrozumiały świat obrazów Jacka Malczewskiego. Symbolizm w jego malarstwie odgrywa szczególną rolę i stanowi jeden z najważniejszych i fascynujących elementów twórczości. Artysta wykorzystywał symbole, aby przez swoiste malarskie rebusy wyrażać treści filozoficzne, patriotyczne i egzystencjalne. Zapraszał do swoich prac anioły, chimery, fauny, personifikacje śmierci czy wolności, którym nadawał ważne funkcje odnoszące się do rozważań o życiu i historii, a także o twórczości i odpowiedzialności artysty.

13 grudnia, godz. 11.00: „Polska – to pola, miedze, wierzby przydrożne, nastrój tej wsi o zachodzie słońca, ta chwila jest teraz” – pejzaże Jacka Malczewskiego

Jacek Malczewski to nie tylko trudny, nie zawsze zrozumiały symbolista, lecz również wrażliwy obserwator otaczającego go świata. Jego krajobrazy to interesujący, ale wciąż niedoceniony fragment twórczości. Malowane przez niego niewielkie studia krajobrazowe, uchwycone najczęściej z balkonu krakowskiej willi, to nie banalne motywy, lecz przede wszystkim malarskie studia, świadczące o wielkim umiłowaniu natury, a także udana próba nobilitacji nawet najbardziej prozaicznego wycinka rzeczywistości. Kuratorka wystawy opowie o samodzielnych pejzażach Malczewskiego oraz o tych pojawiających się w tłach jego kompozycji symbolicznych.

15 lutego, godz. 11.00: Młodopolski „Pan Panów” – autoportrety Jacka Malczewskiego

Osobny rozdział twórczości Jacka Malczewskiego stanowią autoportrety, w których ze szczególną pasją kreował swój wizerunek, ukazując się w różnych strojach i sytuacjach. Pokazywały nie tylko osobowość artysty, lecz również jego stosunek do sztuki, natchnienia i otaczającego go świata. Raz był więc Malczewski samym Chrystusem, innym zaś razem młodopolskim Panem Panów – dumnym, pewnym swojej wielkości arystokratą wśród artystów, a raz targanym niepokojami, poszukującym właściwej drogi twórczej malarzem. Wykład przybliży nie tylko najpiękniejsze autoportrety, lecz także wytłumaczy tę dziwną pasję do malowania siebie.

Prowadzenie: Urszula Kozakowska-Zaucha

Na wystawę zapraszamy do 22 lutego 2026 roku.