Wzorce doskonałości. Przyczyny zepsucia

Galeria Zderzak

Archiwum Galerii Zderzak zaprasza każdego, komu miła jest mowa ojczysta, na dziesiąty wieczór u źródeł, z czytaniem literatury staropolskiej i refleksją o naprawie polszczyzny.

Wzorce doskonałości. Przyczyny zepsucia

21 sierpnia 2026 roku o godz. 18.00. Wstęp wolny.

Dookoła noc się stała, księżyc się rozgościł…

Na pomoc, na pomoc ginącej miłości! S.O.S.…

Kiedy byłem małym chłopcem, hej…

Saturn Ziemię zimnem smaga…

Nie dokazuj, miła, nie dokazuj…

Po piosneczkach Lekkiej Muzy z Polski Ludowej, w trakcie śpiewania których doszliśmy do wniosku, że Agnieszka Osiecka jest lepszą poetką miłosną od Wisławy Szymborskiej, której liryka zawiera pierwiastek dydaktyczny i jest suchsza; blues nie miał i nie ma u nas perspektyw, ponieważ dawna wieś polska definitywnie zniknęła; godne pochwały są działania krakowskiego magistratu, który nadał imię Marka Grechuty parkowi miejskiemu; po wielu takich obserwacjach i wnioskach, zebrawszy dziewięć dotychczasowych wieczorów w bukiet, przejdziemy teraz do (1) przedstawienia wzorców pięknej polszczyzny, (2) omówienia przyczyn zepsucia języka.

1.

W czasie wieczoru dziesiątego wysłuchamy utworów czterech Mistrzów, których język polski uznaliśmy za wzorcowy dla różnych okresów jego dziejów, w przypadku Jana Kochanowskiego – dla całości. To zaledwie pięćset lat, chyba że ktoś uzna turbulencje XX wieku za wymiar, który liczy się podwójnie, potrójnie lub poczwórnie. Skłonni jesteśmy taką tezę rozważyć, gdyż relatywizm ma zalety poznawcze. A przeczytamy utwory do tyla pikne, że serca słuchaczów pokrajają się same na plasterki.

2.

Następnie omówimy przyczyny obecnego zepsucia języka, nie siląc się na naukowość. Odróżnimy przyczyny naturalne od systemowych, wiedząc, że przeciwdziałanie pierwszym jest niemożliwe, radzenie zaś sobie z drugimi jest bardzo trudne.

Do przyczyn naturalnych zaliczymy: rewolucję przemysłową i kataklizmy wojenne, wielkie migracje ludności, zanik gwar i regionalizmów, upadek dawnych elit, wymieszanie klas społecznych w brązową papkę, globalną ekspansję mass mediów, totalitarną kontrolę jednostek, rozwój języków technicznych, specjalistycznych i sztucznych, homogenizację polszczyzny.

Do przyczyn systemowych zaliczymy: nadobecność państwa w kulturze, fatalny stan polskich uniwersytetów, którym nie należy się reforma, lecz chirurgiczne cięcie rozrostu ponad potrzeby, brak wykształcenia klasycznego, bezwstydne i bezkarne panoszenie się gminu, brak wolności wewnętrznej. Ze względu na antysystemowy charakter wielu spostrzeżeń omówimy je zwięźle i dyskretnie.

Ostatnia przyczyna – ani naturalna, ani systemowa – jest ważna dla estetyki. Kto nie ma wolności wewnętrznej, ten lęka się rozróżniania i piękna. Staje się egocentryczną demokratką, która przedkłada mulisty praktycyzm nad estetykę. Pocałunki nie nęcą jej ust.

Zapraszamy do źródeł!

U źródeł (program)

R.S.V.P. Prosimy o potwierdzenie obecności telefonicznie lub mailowo.

Galeria jest czynna od wtorku do soboty w godzinach 12.00–17.00. Zapraszamy po telefonicznym umówieniu wizyty.

Galeria Zderzak, aleja Juliusza Słowackiego 58/10, Kraków, tel. 12 257 56 34