Z przeszłości Gliwic i Górnego Śląska w świetle zbiorów Muzeum w Gliwicach i archiwaliów

Muzeum w Gliwicach

Z przeszłości Gliwic i Górnego Śląska w świetle zbiorów Muzeum w Gliwicach i archiwaliów

Zamek Piastowski, ul. Pod Murami 2

Serdecznie zapraszamy Państwa na cykl wykładów przygotowanych przez pracowników Działu Historii naszego Muzeum: Damiana Recława, Annę Kulczyk i Joannę Puchalik. Cykl powstał z myślą o szerszej niż zazwyczaj prezentacji zbiorów i kontekstu, w jakich powstały. To rzadka okazja do bliższego poznania zabytkowych obiektów i posłuchania, co mają do powiedzenia ludzie, którzy na co dzień z nimi obcują, dbają o nie i je opracowują. Historycy podzielą się wiedzą zdobytą w toku wieloletniej pracy w Muzeum. Wstęp wolny.

Pan Damian Recław, kierownik Działu Historii, przygotował serię wykładów prezentujących zbiór fotografij górnośląskich. Trzy z tych wykładów poświęcone będą na prezentację i omówienie górnośląskiego przemysłu ciężkiego w okresie jego największego rozkwitu na początku XX w., a uwiecznionego na dawnych zdjęciach. W szczególności będą dotyczyły górnictwa węglowego, kopalni metali kolorowych oraz hut żelaza i metali nieżelaznych, a także zakładów przetwarzających pochodne węgla. Wiele z wykorzystanych w prezentacjach zdjęć kopalń, hut i koksowni wykonał specjalizujący się w tematyce przemysłowej niemiecki fotograf Max Steckel (1870‒1947). Huty, kopalnie i koksownie 120 lat temu należały do czołówki światowej pod względem innowacyjności technicznych i wielkości produkcji. Tymi wykładami chcemy przypomnieć o dawnej świetności tego przemysłu, a zarazem udostępnić publiczności wizerunki zachowane na fotografiach.

Górnośląskie kopalnie węgla na dawnych fotografiach ze zbiorów Muzeum w Gliwicach

18 lutego 2026 roku, godz. 17.00

Celem wykładu będzie przypomnienie chwały górnictwa węgla kamiennego, zilustrowane bogatym materiałem fotograficznym. Niektóre z prezentowanych kopalń są dziś niemal zupełnie zapomniane, jak choćby kopalnia „Friedrichschachte” – do tego stopnia, że większość osób nie potrafi nawet wskazać jej dawnej lokalizacji. Więcej na ten temat, a także o innych kopalniach oraz rozwoju przemysłu na pruskim Górnym Śląsku w latach 1871–1945, będzie można dowiedzieć się podczas wykładu.

Dwa następne wykłady pana Recława będą poświęcone omówieniu sylwetek i dorobku zawodowego pionierów fotografii w naszym regionie: Wilhelma von Blandowskiego (1822–1878) i Wilhelma Beermanna (1810–1881). Obaj byli portrecistami tworzącymi fotografie użytkowe, carte de visite (o wymiarach ok. 6 × 9 cm), będące w tamtych czasach faktycznie wizytówkami różnych osób. Fotografie w tym wymiarze i o takim charakterze opatentował paryski fotograf Andrzej Eugeniusz Disdéri w 1854 r. Jednak w wypadku zachowanego zbioru to nie tyle same carte de visite, ile albumy z wglądówkami służącymi do wybierania danego portretu do powielenia przez ludzi korzystających z usług zakładów fotograficznych. Dorobek fotografów prezentowaliśmy już niegdyś Państwu na wystawach i za pośrednictwem naszych publikacyj.

Pani Joanna Puchalik przygotowała dwa wykłady: jeden poświęcony historii kartki pocztowej, a drugi – problemowi datowania fotografij. Kartka pocztowa to już nieco zapomniany przedmiot. Epoka, w jakiej żyjemy, nie sprzyja sentymentalnemu zwyczajowi wysyłania pocztówek z pozdrowieniami z miejscowości, w której przebywamy. Podobnie rzecz ma się z fotografią papierową. Niewielu wybiera  się w najlepszym ubraniu do zakładu fotograficznego celem wykonania zdjęcia na papierowym tle z namalowanym krajobrazem. Niemniej jednak stare zdjęcia czy pocztówki wciąż mają urok, podobnie jak ręcznie wypisane pozdrowienia czy dedykacje – najlepiej oczywiście piórem. Wykłady mają na celu przywołanie tych dawniej powszechnych zwyczajów i pokazanie, w jaki sposób mogą być pomocne w poszukiwaniu i odkrywaniu dziejów i tajemnic rodzinnych. Po sposobie wykonania ilustracyj, pozie czy ubiorze można odgadnąć czas, w jakim powstały, a widoki czy adresy przywołują nieistniejące już  nazwy ulic, wygląd budynków czy wspomnienia o rzeczach minionych.

Pani Anna Kulczyk także przygotowała dwa wykłady, z których jeden poświęcony jest dawnym, w przeważającej części XIX-wiecznym modlitewnikom stanowiącym część zbiorów Działu Historii. Zbiór ten zawiera w dużej mierze modlitewniki drukowane w języku polskim. Modlitewniki i śpiewniki kościelne były narzędziem kształtującym specyfikę życia religijnego mieszkańców Górnego Śląska. Niewątpliwie jednym z popularniejszych i ciekawszych obiektów tego typu jest modlitewnik Katolik w modlitwie, opracowany przez x. Józefa Kühna (1817–1880) – książęco-biskupiego komisarza, dziekana i od 1853 roku proboszcza parafii pw. Wszystkich Świętych w Gliwicach. Modlitewnik ten zalecany był przez biskupów diecezyj wrocławskiej, przemyskiej i tarnowskiej, a w czterech jego wydaniach jako miejsce wydania figurują Gliwice. Oprócz prezentacji zbioru prelegentka przedstawi postacie autorów najpopularniejszych modlitewników oraz ośrodki wydawnicze.

Drugi z wykładów będzie poświęcony egzekucjom toporem na początku XX wieku. Przekonamy się, że jeszcze 115 lat temu królewski kat bywał w Gliwicach, bynajmniej nie towarzysko. Dowiemy się o okolicznościach tych egzekucyj, odpowiemy na pytania, kim byli skazańcy i dlaczego zostali skazani na najwyższy wymiar kary, a także jak wyglądały ich ostatnie chwile, kto wykonywał egzekucję i czy w przypadku któregoś z nich skorzystano z prawa łaski. Wykład będzie odnosił się do relacyj prasowych z gazet ukazujących się w Gliwicach.

***

Historia kartki pocztowej na przykładzie zbiorów ks. Josefa Jaglo z Gliwic

11 marca, godz. 17.00

Może mają Państwo w zbiorach stare, zakurzone, od dawna nieoglądane pocztówki? Zachęcamy do przyniesienia ich na wykład – spróbujemy je datować i odtworzyć zapomniane detale z przeszłości.