Zagadkowe kurhany. Początki Słowian na Górnym Śląsku

Muzeum w Gliwicach

Zagadkowe kurhany. Początki Słowian na Górnym Śląsku

Jak żyli najstarsi Słowianie na Górnym Śląsku? W co wierzyli? Jak budowali grody i w jaki sposób żegnali zmarłych? To pytania, na które wciąż nie mamy jednoznacznych odpowiedzi. 12 marca 2026 roku o godz. 17.00 Muzeum w Gliwicach zaprasza do Zamku Piastowskiego (ul. Pod Murami 2) na otwarcie wystawy czasowej, która przenosi zwiedzających do wczesnego średniowiecza. To opowieść o świecie rekonstruowanym z badań archeologicznych, nielicznych zabytków oraz niejednoznacznych przekazów pisanych. To próba przybliżenia społeczności, które między V a X wiekiem ukształtowały kulturowy krajobraz regionu i pozostają jedną z zagadek archeologii. Kuratorką wystawy jest pani Monika Michnik (kierownik Działu Archeologii Muzeum w Gliwicach). Na wernisaż wstęp wolny.

Impulsem do przygotowania wystawy stały się badania wykopaliskowe jedenastu kopców odkrytych w lasach w okolicy Świbia. Zostały rozpoznane dzięki analizie danych z lotniczego skanowania laserowego (LIDAR) przeprowadzonej przez pana Mirosława Furmanka. Badania sondażowe, prowadzone w latach 2021 i 2025 przez Muzeum w Gliwicach i pana Radosława Zdaniewicza, wykazały ich związek z obrzędowością pogrzebową.

W kopcach nie odnaleziono jednak szczątków kostnych ani wyposażenia grobowego. Czy kości uległy zniszczeniu w kwaśnym podłożu? A może nasypy miały charakter symboliczny? Wstępne datowanie radiowęglowe sugeruje ich bardzo wczesną chronologię, sięgającą początków VI wieku. Jeśli wyniki te się potwierdzą, będzie to jednym z najstarszych stanowisk wczesnosłowiańskich w regionie, w którym dotychczas przybycie Słowian datowano na koniec VI lub początek VII wieku.

Wystawa prowadzi zwiedzających przez kluczowe aspekty życia: organizację przestrzeni, struktury obronne oraz sferę wierzeń i obrzędowości. Zwiedzający poznają monumentalne grodziska, które od VIII–IX wieku zaczęły odgrywać kluczową rolę w krajobrazie politycznym regionu. Najważniejsze z nich — w Lubomi i Kamieńcu — są świadectwem rozwoju struktur plemiennych i kontaktów z państwem wielkomorawskim. Zaprezentowane zabytki (naczynia, narzędzia, broń) należą do bardzo rzadkich świadectw tego czasu.

Na ekspozycji przybliżymy także sferę wierzeń dawnych Słowian — temat pełen pytań i hipotez, ponieważ większość informacji pochodzi z późnych, chrześcijańskich źródeł, a archeologia dostarcza jedynie nielicznych, często niejednoznacznych śladów.

Wystawie towarzyszyć będą materiały przygotowane z myślą o najmłodszych zwiedzających.

Prezentowane zabytki i materiały ilustracyjne pochodzą ze zbiorów Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, Muzeum Śląskiego w Katowicach, Muzeum w Wodzisławiu Śląskim oraz Muzeum w Gliwicach.

Wystawa będzie dostępna do 21 czerwca 2026 roku.