Zygmunt i Natalia Batowscy – o sztuce epoki Stanisława Augusta

Zamek Królewski w Warszawie — Muzeum

Zygmunt i Natalia Batowscy. O sztuce epoki Stanisława Augusta

W 150. rocznicę urodzin prof. Zygmunta Batowskiego Zamek Królewski w Warszawie zaprasza na panel dyskusyjny połączony z inauguracją wystawy Zygmunt i Natalia Batowscy – o sztuce epoki Stanisława Augusta. Panel odbędzie się 18 czerwca 2026 r. w Bibliotece Królewskiej. Wystawa będzie dostępna od 19 czerwca do 12 lipca w ramach Trasy Muzealnej (pl. Zamkowy 4).

Zygmunt i Natalia Batowscy to badacze, którzy przez dziesięciolecia odkrywali i opisywali świat sztuki epoki Stanisława Augusta.

Zygmunt Batowski, urodzony i wykształcony we Lwowie historyk sztuki, należał do najwybitniejszych badaczy pierwszej połowy XX w. Był profesorem Uniwersytetu Warszawskiego, twórcą uniwersyteckiego Seminarium Historii Sztuki, dyrektorem Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie oraz pierwszym prezesem Warszawskiego Oddziału Stowarzyszenia Historyków Sztuki. Jego żona Natalia Batowska, historyk sztuki i anglistka, była najbliższą współpracowniczką profesora, a po jego śmierci stała się opiekunką i popularyzatorką jego dorobku naukowego.

Panel dyskusyjny poświęcony będzie życiu i działalności Zygmunta i Natalii Batowskich oraz ich badaniom nad sztuką epoki Stanisława Augusta, obejmującym zarówno prace biograficzne i archiwalne, jak i studia nad kolekcją graficzną króla, rzeźbą, gliptyką oraz malarstwem dworu stanisławowskiego. Uczestnicy spotkania przybliżą kolejne etapy pracy naukowej – od wczesnej działalności Zygmunta Batowskiego i badań prowadzonych m.in. w zbiorach archiwalnych i bibliotecznych, po opracowania dotyczące takich twórców jak Marceli Bacciarelli, Jan Piotr Norblin de la Gourdaine czy Andrzej Le Brun. W trakcie panelu omówione zostaną wybrane zespoły zbiorów, w tym Gabinet Rycin Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie oraz kolekcja gemm Stanisława Augusta, a także znaczenie ich badań dla współczesnej historii sztuki.

Wystawa przybliży zarówno dorobek naukowy obojga badaczy, jak i warsztat historyka sztuki sprzed stu lat. Punktem wyjścia ekspozycji są zachowane materiały warsztatowe Zygmunta Batowskiego, w tym notatnik z odręcznymi szkicami i zapiskami wykonanymi podczas kwerend w Dreźnie. Towarzyszą mu książki i dzieła sztuki związane z tematami, którym Batowski poświęcił najwięcej uwagi.

Jedną z najważniejszych publikacji prof. Batowskiego jest Zbiór graficzny Stanisława Augusta na Uniwersytecie Warszawskim (1928), w którym po raz pierwszy opisał odzyskaną w 1923 r. królewską kolekcję prac na papierze. Książce towarzyszy rysunek Jana Ludwika Prieura – wykorzystany jako jej frontyspis. Ekspozycję uzupełniają dzieła Jana Christiana Kamsetzera i Fryderyka Antoniego Augusta Lohrmanna. O zainteresowaniach Batowskiego architekturą przypomina Projekt Świątyni Opatrzności Bożej autorstwa Jakuba Kubickiego. W poświęconym mu studium profesor opublikował również reprodukcje rysunków zniszczonych później podczas II wojny światowej.

Jednym z głównych bohaterów badań Batowskiego był Marceli Bacciarelli. Na wystawie przypomina o tym miniaturowa kopia portretu króla wykonana przez Wincentego Lesseura. Planowanej monografii nadwornego malarza nie zdążył ukończyć, zachowały się jednak notatki i szkice ukazujące skalę prowadzonych badań i talent rysunkowy samego historyka sztuki. Batowski zajmował się również twórczością malarską Jana Chrzciciela Pillementa, Aleksandra Kucharskiego i Jana Piotra Norblina de la Gourdaine.

Książka Norblin (1911) okazała się dziełem życia Batowskiego. To właśnie o niej jeden z recenzentów pisał, że autor jest „czarodziejem, który nas żywcem w tamten czas przenosi”. Obok egzemplarza noszącego ślad po kuli z czasów wojny na wystawie prezentowana jest karta maszynopisu z opisem cyklu Przedstawienie baletowe Kleopatra w Łazienkach Królewskich (wraz z oryginalnym rysunkiem z tego cyklu). W tej części ekspozycji znalazły się także obraz Norblina Herkules i Omfale oraz gwasz Odpust na Bielanach pod Warszawą, przekazany Zamkowi Królewskiemu w 2022 r., po tym jak od czasów II wojny światowej uchodził za zaginiony.

Wśród obiektów znajduje się również album z ryciną Daniela Chodowieckiego ilustrującą mapę Rzeczypospolitej, przypominający o zainteresowaniu Batowskiego polskimi wątkami w twórczości artystów działających poza granicami kraju. Ważnym obszarem jego badań była rzeźba, w tym twórczość Andrzeja Le Bruna. Na wystawie prezentowane są dwa projekty rzeźb do dekoracji attyki Pałacu na Wyspie w Łazienkach Królewskich, przedstawiające personifikację Lata, eksponowane w Zamku po raz pierwszy.

Batowski zajmował się także gliptyką. Na podstawie rękopisu Jana Albertrandiego opublikował Katalog zbioru gemm króla Stanisława Augusta (1902). Na wystawie znalazły się kopie gemm ze stanisławowskiej kolekcji wykonane przez Daniela Filipa Lipperta i Jana Pichlera, a także pierścień i medalion z portretem Stanisława Augusta.

Osobny wątek ekspozycji poświęcono Natalii Batowskiej, dzięki której ocalałe materiały profesora zostały opracowane i udostępnione kolejnym pokoleniom badaczy. Wydana po śmierci męża książka Malarki Stanisława Augusta (1951), przygotowana na podstawie pozostawionych materiałów, była pierwszą w Polsce publikacją poświęconą wyłącznie artystkom. Jedną z bohaterek tej książki jest Anna Rajecka. Jej twórczość przywołuje pokazywany na wystawie subtelny pastel.

Prezentowane książki, rękopisy i dzieła sztuki pozwalają zajrzeć nie tylko do świata Stanisława Augusta, lecz także do pracowni badacza, który ten świat na nowo odkrywał. Wiele spośród pokazywanych na ekspozycji obiektów było przedmiotem studiów niemal sto lat temu. Dziś spotykają się ponownie w murach Zamku Królewskiego – miejsca nierozerwalnie związanego z epoką Stanisława Augusta, której poznaniu małżonkowie poświęcili znaczną część życia.

Wystawa została przygotowana przez Zamek Królewski w Warszawie z okazji 150. rocznicy urodzin prof. Zygmunta Batowskiego. Patronat naukowy nad przedsięwzięciem objęły Stowarzyszenie Historyków Sztuki oraz Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie.

Więcej informacyj o panelu towarzyszącym wystawie

Zygmunt i Natalia Batowscy (program)