Jesteś tutaj: Ogłoszenia i aktualności » Aktualności » Państwo jako narzędzie Boga

Państwo jako narzędzie Boga

Piotr Hölzle

150 lat temu zmarł pruski filozof polityczny Fryderyk Juliusz Stahl. Był głównym ideologiem pruskiej monarchii. Król Fryderyk Wilhelm IV chciał, aby był znakiem sprzeciwu w niespokojnych czasach przed rewolucją marcową. Po 1848 roku ten filozof kontrrewolucji uzyskał także siłę polityczną.

Panowie, jestem tutaj po to, aby was nauczyć, wy słuchajcie. Oceniać możecie w domu, tutaj jednak nie zakłócajcie ciszy i porządku!

Jasne słowa, wypowiedziane przez mówcę podczas wykładu inauguracyjnego 26 listopada 1840 r. na berlińskim uniwersytecie w czasie tumultu wywołanego jego zapowiedzią, że pragnie walczyć z racjonalistycznym systemem Hegla. Fryderyk Juliusz Stahl, nowy profesor filozofii prawa, prawa kościelnego i państwowego był wymarzonym kandydatem pruskich władców. Król Fryderyk Wilhelm IV chciał, aby był znakiem sprzeciwu w niespokojnych czasach przed rewolucją marcową. W końcu od momentu wydarzenia znanego jako „Hambacher fest” liberalne, republikańskie i rewolucyjne idee wstrząsały monarchią. W tej trudnej sytuacji pokonać „smoka rewolucji” miał królowi pomóc Stahl. Ten urodzony w 1802 roku w Würzburgu lub Monachium uczony miał ku temu wspaniałe predyspozycje. Jakie to były predyspozycje, można przeczytać u Rudolfa Schaya w jego „Studium o Żydach w niemieckiej polityce”:

W roku pogromu (1819) (…) przyjął w Monachium chrzest (…) syn pewnej ortodoksyjnej rodziny żydowskiej: (…) Stahl wybrał wiarę luteran (…) Studiował nauki prawne i już jako dwudziestopięciolatek mógł się habilitować. (…) 1829 (…) pojawił się pierwszy tom jego głównego dzieła „historia filozofii prawa” (…) druga część (…), prawo chrześcijańskie i nauka o państwie wyszła w 1838 roku.

Razem z tym wszystkim przedstawił doktrynę „chrześcijańskiego państwa”, która całkowicie spełniała oczekiwania króla.

Jest więc państwo boskim narzędziem do wywierania wpływu na ludzi. Ma być uporządkowane zgodnie z prawem boskim, wspierać dobrych, a karać tych, którzy naruszają porządek. Winno kształtować ludzką wolę wspólnoty tak, aby chciała postępować we właściwy sposób (…)

Państwo jako narzędzie Boga, ta teza jest przeciwieństwem demokratycznego państwa, które — inspirowane rewolucją francuską — stoi na gruncie suwerenności ludu. Państwo Stahla, przeciwnie, opiera się na suwerenności monarchy. Monarcha rządzi sam, ale nie absolutnie, ponieważ działa w służbie państwa i musi przestrzegać jego konstytucji. Jednak tylko on sam decyduje o wprowadzaniu nowego prawa i ustawach, a także zwoływaniu parlamentu. Dla zwolenników demokracji i monarchii parlamentarnej koncepcje Stahla nie były zbyt atrakcyjne, ponieważ poddani nadal pozostawali poddanymi. Zaś dla konstytucyjnej, dość specyficznej prusko-niemieckiej monarchii były to poglądy mocno charakterystyczne.

Jako filozof kontrrewolucji osiągnął Stahl wiele już przed rokiem 1848, a zaraz po „politycznej powodzi” związanej z rewolucją mógł wykorzystać swoje zdolności w polityce. W 1849 r. należał do założycieli Partii Konserwatywnej w Prusach i stworzył jej pierwszy program:

(…) walczymy z permanentną rewolucją. (…) Chcemy króla silnego jego świętymi prawami tronu (…) Jako najwyższy zwierzchnik, jako suweren państwa (…).

Tak wielka lojalność opłaciła się. Jeszcze w tym samym roku król Fryderyk Wilhelm IV wybrał Stahla na dożywotniego członka pierwszej izby, a więc późniejszej pruskiej Izby Panów. Jakim deputowanym był, opisuje Rudolf Schay.

Siedział tam między wielkimi baronami, z którymi dziwnie (choć pełen godności) kontrastował w swoim czarnym stroju. Mały, delikatny mężczyzna o typowo żydowskim typie wyglądu pośrodku teutońskiej szlachty. Groteskowy widok! Był duchowym herosem tej frakcji, kontrolował ich mowy, powstrzymywał ich ataki, był wodzem.

Z powodu rezygnacji króla w 1858 roku ten zadziorny konserwatysta stracił władzę i wpływy. Kiedy umierał 10 sierpnia 1861 w wieku 59 lat, pozostawił po sobie chrześcijańską naukę o państwie, która wraz z upadkiem monarchii w 1918 roku wydawała się nadawać już tylko na makulaturę. Jednak na innym polu jego koncepcje nadal są aktualne. Jego koncepcja państwa prawa jest do dziś ważna.

Tłumaczenie: Paweł Korzondkowski

PMK Design
© Organizacja Monarchistów Polskich 1989–2018 · Zdjęcie polskich insygniów koronacyjnych pochodzi z serwisu replikiregaliowpl.com.