Ekstazy. Bernini na Wawelu

Zamek Królewski na Wawelu

Ekstazy. Bernini na Wawelu

6 listopada 2026 – 6 stycznia 2027 roku

Wystawa poświęcona jednemu z najbardziej fascynujących tematów sztuki baroku: przedstawianiu stanów ekstatycznych. W centrum opowieści znajdzie się m.in. twórczość Jana Wawrzyńca Berniniego (1598–1680), genialnego rzeźbiarza, którego dzieła zdefiniowały sposób ukazywania ludzkich emocji, duchowych przeżyć i granicznych doświadczeń. W listopadzie w związku z akcją Darmowy Listopad będzie ona dostępna bezpłatnie. Kuratorką ekspozycji jest pani Joanna Sędziwy, kustosz zbiorów rzeźby w Zamku Królewskim na Wawelu.

Jak za pomocą gestu, spojrzenia i ekspresji twarzy ukazać moment duchowego uniesienia? Wystawa stworzyła przestrzeń do refleksji nad tym pytaniem poprzez dzieła Berniniego i artystów pozostających pod wpływem jego sztuki. To opowieść o emocjach wyrażonych w materii, duchowości uchwyconej w rzeźbie oraz niezwykłej sile sztuki, zdolnej nadać widzialną formę doświadczeniom trudnym do opisania słowami.

– Wystawa Ekstazy. Bernini na Wawelu to szczególne zaproszenie, które kierujemy do naszych zwiedzających – szansa na spotkanie jednego z najwybitniejszych artystów w dziejach sztuki europejskiej. Dzieła Gianlorenzo Berniniego oraz artystów włoskich z XVII wieku do dziś poruszają siłą artystycznego wyrazu i stawiają pytania, które pozostają aktualne niezależnie od epoki. W Zamku Królewskim na Wawelu chcemy nie tylko prezentować arcydzieła, ale także tworzyć przestrzeń do ich pogłębionego poznawania i osobistego przeżywania. Ta wystawa rozwija naszą opowieść o ekspresji i emocjach w sztuce, zapoczątkowaną ekspozycjami Ekspresja. Lwowska rzeźba rokokowa i Emocje. Lwowska rzeźba rokokowa, prowadząc odbiorców ku doświadczeniom granicznym. Szczególnie cenne jest również to, że dzięki modelom, szkicom i pracom przygotowawczym możemy przybliżyć publiczności sam proces twórczy Berniniego, ukazując drogę, która prowadzi od wstępnej idei do arcydzieła – mówi pan prof. dr hab. Andrzej Betlej, dyrektor Zamku Królewskiego na Wawelu.

– Punktem odniesienia dla całej ekspozycji jest słynna Ekstaza św. Teresy z Ávili Gianlorenza Berniniego, znajdująca się w kaplicy Cornaro w rzymskim kościele Santa Maria della Vittoria. To wokół tego arcydzieła zbudowana została główna narracja wystawy. Wawelska publiczność zobaczy dzieła i obiekty związane z jego powstaniem oraz artystycznymi poszukiwaniami Berniniego: model do twarzy świętej, terakotowe bozzetto, polichromowaną rzeźbę przedstawiającą ekstazę św. Teresy, rysunki ze studium jej głowy oraz rycinę ukazującą ołtarz w kaplicy Cornaro – informuje pani Joanna Sędziwy.

Jak zwraca uwagę kuratorka wystawy, ekstatyczne doświadczenie nie ogranicza się jednak do jednego przedstawienia ani jednego wymiaru ludzkiego przeżywania. – Na wystawie mamy również dzieła ukazujące duchowe uniesienie innych świętych, między innymi model pomnika Marii Raggi oraz bozzetta związane z przedstawieniami śmierci św. Anastazji i św. Filipa Nereusza. Temat ten dopełnią obrazy: Śmierć św. Franciszka Xawerego Giovanniego Battisty Gauliego, znanego jako Baciccio, oraz Św. Jan Nepomucen Giuseppe Marii Crespiego – mówi pani Joanna Sędziwy.

Duchowość i śmierć. Różne oblicza ekstazy

Ekspozycja została zaaranżowana w dwóch salach, wyznaczających uzupełniające się perspektywy. Pierwsza skupi się na ekstazie przeżywanej za życia świętych, druga – na stanach ekstatycznych związanych ze śmiercią. – Tak skonstruowana opowieść pozwala przyjrzeć się różnym sposobom przedstawiania duchowego uniesienia oraz temu, jak artyści epoki baroku przekładali niewidzialne doświadczenia na język sztuk plastycznych. Ważnym elementem aranżacji jest również muzyka, nawiązująca do wcześniejszych wawelskich pokazów poświęconych ekspresji i emocjom, zatytułowanych: Ekspresja. Lwowska rzeźba rokokowa z 2023 roku i Emocje. Lwowska rzeźba rokokowa z 2024 roku – podkreśla pani Joanna Sędziwy.

Szczególne miejsce wśród prezentowanych obiektów zajmą bozzetta i modele rzeźbiarskie – prace, które przez długi czas traktowano przede wszystkim jako etapy prowadzące do powstania monumentalnych realizacji. Dziś są postrzegane także jako samodzielne dzieła sztuki. Kuratorka wyjaśnia, że zachowują bezpośredni ślad pracy artysty, pozwalają dostrzec jego decyzje i artystyczne poszukiwania, a zarazem odsłaniają kulisy procesu twórczego. Dzięki nim będzie można spojrzeć na sztukę Berniniego nie tylko przez pryzmat ukończonych arcydzieł, lecz również poprzez drogę, która prowadziła do ich powstania.

***

Bernini na Wawelu to szansa na spotkanie z dziełami najwyższej klasy artystycznej oraz okazja do odkrycia mniej oczywistych aspektów twórczości Berniniego i jego następców. Zestawienie rzeźb, modeli, rysunków, grafik i obrazów pozwoli przyjrzeć się ekstazie jako jednemu z najważniejszych tematów kultury XVII wieku – tematowi, w którym spotykają się sztuka, religijność, emocje i pytania o granice ludzkich uniesień.

opracowanie: Urszula Wolak-Dudek na podstawie tekstu kuratorskiego Joanny Sędziwy

zdjęcia: Adam Golec

Zamek Królewski na Wawelu, Wawel 5