Brochów

Muzeum Architektury we Wrocławiu

Brochów

11 października 2025 roku, godz. 12.00

Park Brochowski, wieża ciśnień, bloki osiedli robotniczych i jeden z najładniejszych dworców kolejowych we Wrocławiu – spacer po Brochowie to prawdziwa przygoda. W krętych uliczkach znajdziemy mnóstwo przykładów naprawdę dobrej, XX-wiecznej architektury: okazałe wille, kamienice czynszowe, dawną łaźnię i piekarnię, a także dekoracje, które przypominają o pierwszych mieszkańcach Brochowa.

Zabierzemy Was w podróż w czasie do dawnej podwrocławskiej wsi, a obecnie jednego z osiedli Wrocławia. Naszymi przewodnikami będą pan Zbigniew Kuriata oraz panie Agata Fogler i Magdalena Młodzianowska-Chilmon. Posłuchamy o historii oraz inicjatywach i miejscach ważnych dla współczesnych mieszkańców.

Pierwsze wzmianki o Brochowie pochodzą z końca XII w., kiedy to papież Celestyn III przekazał wieś w zarządzanie klasztorowi Kanoników Regularnych na Piasku. W posiadaniu duchownych była do 1810 r. – w tym czasie na terenie wsi wzniesiono letni pałac połączony z ogrodem, który następnie, już w XIX w., przekształcono w otwarty park krajobrazowy. Pałac uległ niemal doszczętnemu zniszczeniu w 1945 r., ale zielony teren wokół pozostał do dziś – znany jako park Brochowski. Zachowały się również resztki pierwotnego założenia folwarcznego przy dzisiejszej ul. Centralnej.

Przełom w historii Brochowa nastąpił w latach 90. XIX w., kiedy to władze pruskich kolei państwowych podjęły decyzję o budowie na jego terenie stacji rozrządowej. Dotychczasowa wieś przekształciła się wówczas w miejskie osiedle kolejowe, jedyne takie założenie w okolicach Wrocławia. Liczba ludności szybko rosła – z 552 mieszkańców w 1895 r. do 2400 w 1897 r., 4860 w 1900 r. i 7213 w 1912 r. Około 1896 r. powstał budynek stacji osobowej, a w jego bezpośrednim sąsiedztwie wybudowano pierwszą grupę domów dla urzędników kolei.

W latach 1901–1913 w okolicach obecnych ulic Chińskiej i 3 Maja została wzniesiona kolonia domów dla robotników kolei, zaprojektowana przez berlińskiego architekta Diesenera. W 1908 r. w Biurze Technicznym Hermana Meltzera i Teodora Kreuza wykonano plan rozbudowy Brochowa. Wytyczono wtedy, prowadzącą do parku miejskiego, dzisiejszą ul. Koreańską, stanowiącą oś kolonii willowej dla średniozamożnej inteligencji.

Od początku XX w. na Brochowie powstała niezbędna infrastruktura – wybrukowano ulice, założono wodociągi z wieżą ciśnień, uruchomiono gazownię i elektrownię. Pojawiły się także budynki użyteczności publicznej: szkoła ludowa, ratusz, kościoły ewangelicki i katolicki oraz szkoła średnia. W latach 1912–1913 Wrocław z Brochowem połączył pierwszy w Europie Środkowej prototypowy trolejbus. W 1921 r. Ernest May i Herbert Boehm zaprojektowali największe osiedle dla pracowników kolei, usytuowane między dzisiejszymi ulicami Warszawską i Ignacego Mościckiego, a zamknięte nasypem linii kolejowej. Oś założenia, które zostało zrealizowane jedynie fragmentarycznie, stanowiła obecna ul. Leonarda da Vinci. Brochów został włączony w granice administracyjne Wrocławia w 1951 r.

Zbigniew Kuriata – prezes Towarzystwa Przyjaciół Brochowa, absolwent kierunku budownictwa Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu oraz studiów podyplomowych z zakresu urbanistyki i planowania przestrzennego Politechniki Wrocławskiej. Mieszkaniec Brochowa oraz miłośnik jego historii i architektury. Powiernik opowieści o Brochowie i kolekcjoner przedmiotów związanych z losami osiedla.

Fundacja Made in Brochów – powstała w 2015 r., ale już wcześniej jej fundatorki działały w środowisku lokalnym. Inspiracją do podjęcia działań była chęć stworzenia okazji do uaktywnienia i zintegrowania brochowskiej społeczności. Fundacja organizuje imprezy, warsztaty, spotkania o charakterze rozrywkowym, kulturalnym, artystycznym, edukacyjno-rozwojowym, cykliczne bądź jednorazowe. Od kilku lat Fundacja prowadzi Brochowskie Centrum Aktywności Lokalnej.

Muzeum Architektury we Wrocławiu, ul. Bernardyńska 5