Maestro i uczniowie. Cirillo dell’Antonio i Szkoła Snycerska w Cieplicach

Muzeum Narodowe we Wrocławiu

Muzeum Narodowe we Wrocławiu

pl. Powstańców Warszawy 5

Maestro i uczniowie. Cirillo dell’Antonio i Szkoła Snycerska w Cieplicach

27 października 2026 – 21 lutego 2027 roku

Kuratorka: Barbara Andruszkiewicz

Portrety, rzeźba sakralna, szopki bożonarodzeniowe, a także wizerunki Liczyrzepy i postaci w tradycyjnych śląskich strojach ludowych ‒ ekspozycja przypomina słynną Szkołę Snycerską działającą w pierwszej połowie XX w. oraz najwybitniejszego artystę z nią związanego, tyrolskiego rzeźbiarza Cirilla dell’Antonia. Wystawa została otwarta w 150. rocznicę urodzin artysty.

Powołana w 1902 r. Szkoła Snycerska w uzdrowisku Cieplice (obecnie części Jeleniej Góry) powstała jako remedium na kryzys rękodzielnictwa, z którego niegdyś słynęły Karkonosze. Podniesienie poziomu wykonywanych prac oraz zaznajomienie rzemieślników z aktualnymi trendami miały pomóc im konkurować z innymi ośrodkami, a także z seryjnie produkowanymi wyrobami z gipsu i masy papierowej. Szybko okazało się, że do Cieplic przybywają również uczniowie z dalszych zakątków Śląska i spoza regionu, zainteresowani kształceniem w zakresie rzeźby w drewnie.

W 1904 r. pracę nauczyciela rysunku i rzeźby figuralnej rozpoczął w szkole Cirillo dell’Antonio (1876–1971), przybysz z Południowego Tyrolu – regionu słynącego do z wielowiekowych tradycji snycerskich. Dell’Antonio był także przedstawicielem społeczności ladyńskiej, liczącej obecnie około 35 tysięcy osób mniejszości etnicznej (zamieszkującej kilka dolin w Dolomitach i posługującej się własnym językiem).

Dzięki talentowi i zdolnościom pedagogicznym dell’Antonia i pozostałych nauczycieli szkoła rozkwitała, realizując zamówienia na elementy wyposażenia kościelnego i meble, tworząc portrety, rzeźby kameralne, a także pamiątki. Dobrą passę przerwała I wojna światowa i będący jej konsekwencją kryzys gospodarczy. Walcząca o przetrwanie szkoła szukała źródeł dochodu, wykonując nagrobki i pomniki poświęcone ofiarom wojny, a także kreując popyt na szopki bożonarodzeniowe i drewniane drogowskazy. Jednocześnie podejmowano próby dostosowania tradycyjnego rzemiosła do nowych czasów, projektując m.in. nowoczesne meble o subtelnej dekoracji.

Po 1933 r. szkoła funkcjonowała w nowych realiach politycznych, dostosowując się do wymogów narodowosocjalistycznego państwa, z którym jej dyrektor początkowo wiązał nadzieje na poprawę sytuacji placówki. II wojna światowa przyniosła jednak stopniowy regres szkoły – odpływ powoływanych na front uczniów i nauczycieli oraz coraz większe ograniczenie jej działalności. Szkoła Snycerska w Cieplicach zakończyła działalność w 1946 r. Po przejęciu jej budynku i wyposażenia przez polską administrację wkrótce utworzono w jej murach Państwową Szkołę Przemysłu Drzewnego.

Wystawa prezentuje twórczość Cirilla dell’Antonia z okresu jego pobytu na Śląsku, a także prace pozostałych wykładowców oraz uczniów Szkoły Snycerskiej. Znalazły się na niej zarówno niesygnowane dzieła powstałe w czasie nauki w szkole, jak i prace nauczycieli oraz te ukazujące indywidualne drogi artystyczne absolwentów, m.in. Ernesta Rülkego, Franciszka Wagnera, Henryka Moshagego, Waltera Vollanda, Elżbiety Siebenbürger i Helmuta Benny.

Cirillo dell’Antonio jest głównym bohaterem wystawy, ale zależało mi, aby nie opowiadać historii szkoły w Cieplicach wyłącznie przez pryzmat jej wieloletniego dyrektora – mówi pani Barbara Andruszkiewicz. – Za nazwiskiem naszego maestra kryją się setki uczniów – późniejszych rzeźbiarzy i rzemieślników – a także ogromna liczba dzieł, których twórców odkrywamy dopiero teraz, za pomocą starych fotografii, rysunków, sygnatur i materiałów archiwalnych. Wystawa jest więc również opowieścią o środowisku, które przez kilka dekad kształtowało artystyczny obraz Cieplic, Karkonoszy, ale i całego Śląska.

Ze względu na profil szkoły na wystawie przeważają rzeźby w drewnie, nie zabrakło jednak dzieł wykonanych w innych materiałach – odlanych w brązie i żeliwie czy wykonanych z wypalonej gliny – a także przykładów rzemiosła artystycznego oraz rysunków dell’Antonia i jego uczniów. Równie różnorodna jest ich tematyka: od portretów i rzeźby sakralnej, przez szopki bożonarodzeniowe i rzeźbę kameralną wykorzystującą motywy karkonoskie – wizerunki słynnego Liczyrzepy czy postaci w tradycyjnych śląskich strojach ludowych – po pamiątki turystyczne, medale i przedmioty użytkowe.

Eksponaty zostały wypożyczone ze zbiorów Muzeum Śląskiego w Görlitz, Muzeum Karkonoskiego w Jeleniej Górze, Muzeum Przyrodniczego w Jeleniej Górze, Muzeum Ziemi Kłodzkiej w Kłodzku, Muzeum Powiatowego w Nysie i Muzeum w Gliwicach, a także ze Szpitala w Głuchołazach, Urzędu Miasta i Gminy Lwówek Śląski oraz od prywatnych właścicieli. Na wystawie prezentowanych jest również kilkanaście obiektów z kolekcji własnej.