Rewolucja, postęp, imperializm… Pieniądz papierowy XIX wieku

Muzeum Narodowe w Krakowie

Rewolucja, postęp, imperializm… Pieniądz papierowy XIX wieku

XIX wiek był epoką przemian technologicznych, gospodarczych i kulturowych, które znacząco wpłynęły także na rozwój pieniądza. Wystawa czasowa w Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego ma na celu przybliżenie dziejów pieniądza papierowego w różnych krajach Europy, Azji i Ameryki.

W wielu regionach pojawił się on wówczas po raz pierwszy. W czasach rewolucji francuskiej (1789–1799) państwo zaczęło masowo emitować papierowe asygnaty, które początkowo miały rozwiązać problemy finansowe kraju. Ich nadmierna ilość szybko jednak doprowadziła do utraty ich wartości i znaczenia jako środek płatniczy. W trakcie insurekcji kościuszkowskiej (1794) wprowadzono bilety skarbowe, jedne z pierwszych tego typu emisji w Polsce. Przełom w produkcji papieru w połowie XIX wieku umożliwił rozwój form graficznych banknotów, które coraz częściej odzwierciedlały realia życia epoki. Okres ten przyniósł także rozwój giełdy papierów wartościowych, która zaczęła odgrywać kluczową rolę w gospodarce. Stała się miejscem, gdzie handlowano akcjami i obligacjami, umożliwiając szybki przepływ kapitału oraz finansowanie wielkich przedsięwzięć przemysłowych, w tym rozbudowy infrastruktury kolejowej. W tym samym czasie kształtowały się systemy monetarne poszczególnych państw. Szczególne znaczenie zyskał międzynarodowy system waluty złotej. Opierał się na powiązaniu wartości pieniądza z określoną ilością złota, co miało zapewniać stabilność finansową. Również banknoty mogły być wymienne na złoto, jednakże tylko w niektórych krajach i na różnych zasadach.

Ekspozycja obejmuje również pieniądz zastępczy w postaci bonów i kwitów, emitowanych przez majątki i przedsiębiorstwa w odpowiedzi na brak drobnej monety, a także bilety loteryjne, stanowiące źródło dochodu zarówno dla państwa, jak i pojedynczych szczęśliwców. Prezentowane obiekty pochodzą głównie ze zbiorów Gabinetu Numizmatycznego MNK, przy czym wiele z nich pokazywanych jest publicznie po raz pierwszy. Wystawę dopełniają obiekty z Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, Muzeum Śląskiego oraz kolekcji prywatnych.

dr Barbara Zając

Informacje dla zwiedzających:

Rewolucja, postęp, imperializm… Pieniądz papierowy XIX wieku

Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego, ul. Józefa Piłsudskiego 12

23 października 2026 r. – 11 kwietnia 2027 r.

poniedziałek: nieczynne, wtorek: godz. 10.00–18.00, środa–niedziela: godz. 10.00–16.00

Kuratorka wystawy: dr Barbara Zając. Koordynatorka: Sylwia Siwek.