„Życie na węglu. Ludzie, krajobrazy, dziedzictwo w obliczu transformacji energetycznej”

Wystawa stanowi prezentację wybranych problemów i zagadnień, które są codziennością osób zamieszkujących obszar znajdujący się na Trójstyku Polski, Czech i Niemiec. To opowieść spleciona z przedmiotów o wartości sentymentalnej pozyskanych od mieszkańców regionu oraz wspomnień i narracji lokalnej społeczności zebranych w toku badań etnograficznych. Prezentacja została podzielona na kilka sekcyj, które przybliżą zwiedzającym kluczowe zagadnienia związane z tematem.

Dr hab. Piotr Oszczanowski, dyrektor Muzeum Narodowego we Wrocławiu:

Wystawa, będąca efektem ścisłej współpracy pomiędzy wrocławskim Muzeum Etnograficznym oraz Instytutem Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Wrocławskiego, jest przykładem pewnej synergii powstałej w wyniku wyznaczenia przez muzealnika i badacza naukowego wspólnego celu. Nawzajem się oni dopełniają i na swój sposób wzbogacają. Ich rola jest szczególna – w procesie przygotowywania tej wystawy potrafili zamienić się swoimi tradycyjnymi sposobami działania. Muzealnik zachowywał się jak rasowy badacz, a naukowiec kreował dzieło wystawy. Stąd jest ona muzealną wizualizacją wiedzy i pogłębionym studium badawczym, który zainteresował muzealnika. Ciekawy to przypadek kooperacji, a jednocześnie niezwykle wartościowe jej efekty. I takie jest właśnie dzisiejsze muzealnictwo, takimi metodami potrafi się także posługiwać współczesna nauka.

Dr hab. Katarzyna Majbroda, kuratorka wystawy:

W centrum wystawy Życie na węglu znajdują się ludzie – ich biografie, emocje, wspomnienia i wyobrażenia przyszłości. To właśnie oddolne doświadczenia społeczności lokalnej pozwalają zrozumieć, że transformacja energetyczna nie jest wyłącznie procesem technologicznym i ekonomicznym, ani też decyzją polityczną, lecz głęboką zmianą społeczną i kulturową kreującą rzeczywistość wpływającą na codzienne życie konkretnych ludzi. Wystawa zachęca do refleksji nad relacjami między człowiekiem, energią i środowiskiem. Pokazuje, że krajobraz wokół Turowa jest przestrzenią splątanych historii: industrializacji i utraty, modernizacji i degradacji, pamięci i przyszłości. To miejsce, w którym niezwykle istotne wydaje się pytanie o energię jako krwiobieg gospodarek późnego kapitalizmu i jednocześnie ważny element kultury wspólnoty „żyjącej na węglu”.

Wystawa czerpie z badań antropologicznych wokół sprawiedliwej transformacji energetycznej prowadzonych na Trójstyku od 2021 r. przez panią dr hab. Katarzynę Majbrodę z Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Wrocławskiego. Od 2025 r. badania prowadzone są w zespole badawczym, w ramach projektu przez nią kierowanego pt. Lokalne doświadczanie zmian klimatycznych i sprawiedliwej transformacji węglowej w spornym krajobrazie kompleksu wydobywczo-energetycznego Turów na Dolnym Śląsku, realizowanego w ramach grantu OPUS 27 (finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki).

Julia Szot, kuratorka wystawy:

Wystawa na temat bieżącej sytuacji tak ważnej części Dolnego Śląska wpisuje się w podstawową działalność Muzeum Etnograficznego, czyli popularyzację wiedzy o regionie, i prezentuje jedną z licznych współczesnych perspektyw etnograficznych i antropologicznych. Koncepcja kuratorska zakłada równolegle oddanie głosu społeczności, która do tej pory traktowana była raczej jako przedmiot aniżeli podmiot w toczącej się na wysokich szczeblach debacie. Muzeum staje się tym samym zarówno miejscem upowszechniania badań naukowych, jak i przestrzenią społecznej dyskusji.

Kuratorki stawiają pytania: czym są dekarbonizacja i odejście od rozwijanego przez dekady przemysłu dla lokalnej społeczności? Co z węglowej przeszłości powinno zostać zachowane, by stać się częścią nowej tożsamości regionu? Jak wyobrażenia o przyszłości wpływają na teraźniejszość? Jak lokalna społeczność projektuje swoje jutro w obliczu niepewnej powęglowej przyszłości?

25 września 2026 r. w spotkaniu poprzedzającym otwarcie wystawy udział wzięli: pan dr hab. Piotr Oszczanowski, pani Marta Derejczyk (kierownik Muzeum Etnograficznego), pani dr hab. Katarzyna Majbroda i pani Julia Szot. Zapraszamy do zapoznania się z nagraniami z konferencji prasowej oraz prezentacji kuratorskiej: