Chełmoński

Muzeum Narodowe w Krakowie

Wystawa dzieł Józefa Chełmońskiego, zorganizowana przez trzy muzea o statusie narodowych instytucji kultury, to przedsięwzięcie bezprecedensowe, należące do najważniejszych wydarzeń w historii polskiego muzealnictwa. Obok siebie znajdą się prace artysty rozproszone dotąd w kolekcjach publicznych i prywatnych, w kraju i za granicą. Choć należą do kanonu polskiej historii sztuki, nie doczekały się dotąd tak wszechstronnej prezentacji. Twórczość Chełmońskiego zostanie pokazana z perspektywy najnowszych badań, zarówno w dziedzinie historii sztuki, jak i konserwacji, potwierdzając tym samym, jak ważna jest aktualizacja historycznego kanonu i przedstawianie go z wykorzystaniem metod, jakimi dziś dysponuje muzealnictwo – pan prof. dr hab. Andrzej Szczerski, dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie.

Krakowska ekspozycja wieńczy monumentalną serię wystaw monograficznych Józefa Chełmońskiego (1849–1914). Dwie wcześniejsze odsłony, cieszące się znakomitą frekwencją, zaprezentowano w muzeach narodowych w Warszawie i Poznaniu. Wystawę w Gmachu Głównym można oglądać od 8 sierpnia do 30 listopada 2025 roku. Obejmuje szeroki wybór obrazów olejnych, akwarel i prac rysunkowych. Łącznie to aż 195 dzieł. Krakowska odsłona została wzbogacona dwoma pastelowymi wizerunkami Chełmońskiego autorstwa Leona Wyczółkowskiego oraz portretem córki malarza – Wandy, wykonanym przez Olgę Boznańską.

Twórcy wystawy starali się pozostawić strukturę ekspozycji możliwie otwartą, wydzielając w jej przestrzeni trzy równorzędne sekcje. Centralna część ekspozycji, widoczna zaraz po wejściu, koncentruje się na ekspresyjnych aspektach malarstwa Chełmońskiego. Można tu zobaczyć m.in. pełne dynamiki sceny z rozpędzonymi zaprzęgami. Wśród nich znajduje się Powrót z balu – obraz z prywatnej kolekcji, dotychczas niepokazywany i nieznany szerokiej publiczności. Sekcja zlokalizowana po lewej stronie od wejścia poświęcona jest zagadnieniu reprezentacji wsi w sztuce Chełmońskiego. Wyeksponowano tutaj dzieła ilustrujące życie wsi i chłopską codzienność, w tym ikoniczne, powszechnie rozpoznawalne obrazy Babie lato, Burza oraz Bociany. Trzecia część wystawy przybliża zwiedzającym relację twórcy z naturą, pokazując dzieła, które odzwierciedlają jego wrażliwość i podejście do świata przyrody, wśród nich zachwycają Odlot żurawi czy Noc gwiaździsta. Ponadto każda sekcja została wzbogacona o prace wykonane na podłożu papierowym, obejmujące szkice, studia oraz rysunki przygotowawcze do obrazów olejnych. Pozwolą prześledzić proces powstawania obrazów.

W odbiorze dzieł Chełmońskiego kryje się niewiarygodny potencjał, dlatego też proponujemy zwiedzającym wybór jednej z czterech ścieżek tematycznych – hipologicznej, etnograficznej, ornitologicznej oraz konserwatorskiej. Komentarze do wybranych dzieł przygotowane przez specjalistów z tych dziedzin stanowią doskonałe uzupełnienie zwyczajowych not kuratorskich. Staraliśmy się, by zwiedzanie umożliwiało kontakt z twórczością artysty bez jej szufladkowania i kategoryzowania. Wielość i równorzędność możliwych interpretacji najlepiej pozwoli każdemu z nas odpowiedzieć sobie na pytanie: jaki jest mój Chełmoński? – pani Aleksandra Krypczyk-De Barra, kuratorka wystawy.

Zwiedzający mogą skorzystać także z audioprzewodnika po wystawie, stworzonego przez panią Anetę Chmielińską – autorkę rodzinnego podcastu o przyrodzie Dzikoprzygody. To 22 opowieści o ulotnych i niezwykłych zjawiskach natury uchwyconych pędzlem artysty. Zachęcamy również do skorzystania z kodów QR znajdujących się w przestrzeni wystawy. Linki odsyłają do artykułów w Wikipedii na temat twórczości Chełmońskiego. Opracowania powstały w ramach projektu WikiChełmoński, realizowanego wspólnie z Muzeum Narodowym w Poznaniu i Stowarzyszeniem Wikimedia Polska.

Przygotowanie wystawy Józefa Chełmońskiego w naszym Muzeum wiązało się także z realizacją programu konserwatorskiego dotyczącego obrazu Czwórka, który prezentowany jest w Sukiennicach. Równolegle z monograficzną wystawą zapraszamy na ekspozycję poświęconą jednemu, ale jakże wyjątkowemu dziełu Józefa Chełmońskiego, na której przedstawiamy wyniki badań nad obrazem oraz odkrywamy tajniki procesu jego konserwacji. Wystawa „Czwórka”. O konserwacji i badaniach obrazu Józefa Chełmońskiego prezentowana jest w Malarni w Sukiennicach. Dzieło nie opuszcza Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku ze względu na ryzyko związane z transportem wielkoformatowego płótna. Ekspozycję można zwiedzać bezpłatne w ramach biletu na wystawę Chełmoński.

Zwieńczeniem projektu realizowanego przez kuratorów i konserwatorów z muzeów narodowych w Warszawie, Poznaniu i Krakowie jest także dwutomowe wydawnictwo. Pierwszy tom to zbór esejów zespołu kuratorskiego, drugi to katalog prac artysty. Dodatkowo dla zwiedzających wystawę w Muzeum Narodowym w Krakowie przygotowaliśmy przewodnik po ekspozycji. Wystawie towarzyszy także różnorodny program wydarzeń, warsztatów i oprowadzań.

Informacje dla zwiedzających:

Chełmoński

Gmach Główny, al. 3 Maja 1

Wystawa będzie dostępna codziennie w godz. 10.00–18.00. W wybranych terminach (od 8 do 18 sierpnia, od 30 do 31 sierpnia, od 10 do 30 listopada 2025 r.) godz. otwarcia zostaną wydłużone do 20.00.

Kuratorka wystawy: dr Aleksandra Krypczyk-De Barra. Koordynacja: Ewa Kalita-Garstka. Projekt aranżacji wystawy: Magdalena Bujak. Dofinansowano ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

„Chełmoński”: program działań edukacyjnych