Nowożytne złotnictwo śląskich kościołów pokoju

Muzeum Narodowe we Wrocławiu

Muzeum Narodowe we Wrocławiu

pl. Powstańców Warszawy 5

Nowożytne złotnictwo śląskich kościołów pokoju

1 października – 30 grudnia 2026 roku

Kurator: dr hab. Piotr Oszczanowski

Zabytki złotnicze z kościołów pokoju w Świdnicy i Jaworze, pochodzące z ich zbiorów, a także wypożyczone z muzeów, można oglądać w Muzeum Narodowym we Wrocławiu. Wystawa jest pierwszą historyczną prezentacją najmniej znanej części dziedzictwa wchodzącego w skład świątyń wpisanych na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Drewniane kościoły pokoju z połowy XVII w. – w Świdnicy oraz Jaworze – to jedne z najcenniejszych zabytków sztuki Śląska. Wraz z trzecim kościołem w Głogowie – który uległ zniszczeniu w 1654 r. i chociaż został odbudowany, doszczętnie spłonął w 1758 r. – uznawane są za sztandarowe dzieła architektury protestanckiej w Europie, jakie powstały bezpośrednio po kończącym wojnę trzydziestoletnią pokoju westfalskim (1648). O ich szczególnej wartości świadczą nie tylko forma architektoniczna i bogaty wystrój, lecz także wyposażenie. Było ono uzupełniane przez cały okres baroku.

Na wystawie znalazły się dzieła licznych złotników śląskich doby baroku, m.in.: Jana Boxhammera, Tobiasza Plackwitza st. i Jerzego Nawarry z Wrocławia, Krzysztofa Knappego z Kowar, Jana Fryderyka Bayera ze Świdnicy, członków złotniczej rodziny Fischerów ze Świdnicy i Jana Fryderyka Wendricha z Jawora.

Najcenniejsze zabytki:

Srebrna misa chrzcielna z 1694 r. z kościoła pokoju w Jaworze, która zachwyca wyjątkowym bogactwem przedstawień figuralnych. Została ufundowana przez majętnych mieszczan jaworskich – chirurga Jerzego Lahsera i Dorotę z domu Krush. Dopiero teraz został rozpoznany twórca tej misy, którym okazał się Krzysztof Knappe z Kowar. Misa jest prezentowana publicznie po raz pierwszy.

Monumentalny krzyż ołtarzowy z kościoła w Świdnicy autorstwa złotnika jaworskiego Jana Fryderyka Wendricha. Krucyfiks, wykonany w 1711 r. i uzupełniony o rokokową drewnianą podstawę ok. 1752 r., ufundowały nieznana z imienia szlachcianka z rodu von Niebelschützów i baronowa von Zedlitz. Jest on przejawem hojności szlachty śląskiej, która podobnie jak mieszczaństwo świdnickie nie szczędziła środków na wzbogacanie swojej wyjątkowej świątyni.

Wyrobem złotniczym pozbawionym jakiejkolwiek analogii jest pochodzący ze świdnickiego kościoła komplet naczyń liturgicznych do udzielania sakramentów poza świątynią, przechowywany w specjalnie przysposobionej do transportu skrzyneczce. Ten wyjątkowy zestaw liturgiczny był własnością tamtejszego pastora primariusa Teodozjusza Gotfryda Fuchsa (1692–1767). Autorem znajdujących się w tym zestawie wyrobów złotniczych jest reprezentant zasłużonej dla złotnictwa świdnickiego rodziny Fischerów – Jan Fischer st.

11 października, godz. 12.00

Nowożytne złotnictwo śląskich kościołów pokoju

Wykład pana dr. hab. Piotra Oszczanowskiego. W jakich okolicznościach kościoły pokoju pozyskiwały cenne precjoza? W trakcie wykładu zostaną omówione zabytki i przybliżone sylwetki fundatorów. Dopełnieniem spotkania będzie możliwość zwiedzenia wystawy prezentowanej w Skarbczyku.

Wstęp wolny. Sala 116, I piętro.